Kozan Özel Dedektif

Kozan'ın eski adı Sis'tir; Kilikya Ermeni Krallığı'nın başkentliğini yapmış bu şehir, ovanın dağa dönüştüğü yerde kuruludur. Kalesi çarşının üzerine bakar, ovaya doğru inildiğinde Anavarza Antik Kenti'nin kalıntıları görülür. İl merkezine 67 km uzaklıktaki ilçe, 1.900 kilometrekareyi aşan alanıyla Adana'nın en geniş ilçesidir. Ovada narenciye bahçeleri, pamuk ve mısır tarlaları, kuzeye çıkıldıkça Torosların yayla köyleri başlar. Merkezin en kalabalık mahallesi Tufanpaşa'dır; çarşı, Kozan Organize Sanayi Bölgesi ve merkez mahalleleri birbirine yakındır.

Kozan, çevresindeki İmamoğlu, Aladağ, Feke ve Tufanbeyli için ticaret ve idari merkezdir; bu ilçelerin adliye işleri de Kozan'a bağlıdır. Dağ ilçelerinden inen kişiler alışveriş, pazarlık, noter ve avukat işleri için Kozan çarşısında buluşur. Saha çalışmasında bu, aynı kişinin hem ovada hem yaylada izine rastlanabileceği anlamına gelir. Yayla göçüyle ilçe nüfusu mevsimle yer değiştirir: mayıs ile eylül arasında bir ailenin ya da çobanın adresi yayla evidir, kışın ise ovadaki ev.

Kozan'da öne çıkan talepler tarım ve miras kaynaklıdır: tarla ortaklıkları, yayla arazisi paylaşımı, narenciye hasadı alacakları ve uzun süredir irtibatı kesilmiş akrabaların adresi. Kırsal mahallelerde yabancı bir aracın kısa sürede fark edilmesi olağandır; bu yüzden önce açık kaynak araştırması ve kayıt taraması yapılır, sahaya yalnızca gerçekten gerektiğinde çıkılır. Gözlem gerekiyorsa pazar günleri ve hasat sevkiyat saatleri, kamusal alanda en doğal hareketin görüldüğü zamanlardır.

İl merkezinden yaklaşık 67 km uzakta bulunan Kozan, kendi ekonomik ve sosyal düzenine sahip bir ilçedir. İlçe yaklaşık 133.000 kişilik nüfusuyla Adana ilçeleri arasında 6. sıradadır; kilometrekareye düşen yaklaşık 70 kişi, sokak dokusunun ne kadar kalabalık olduğunu gösterir.

Köy ve mahalle ölçeğindeki yaşamda Kozan'da gözlem, kalabalığa karışarak değil doğru zamanlamayla yapılır: pazar günleri, mesai çıkışları ve ulaşım saatleri planın omurgasıdır. Dosyaların bir bölümünde güzergâh İmamoğlu, Aladağ, Feke çevresine uzanır; bu nedenle plan ilçe sınırında bitmez.