Bafra Özel Dedektif

Kızılırmak'ın denize ulaştığı delta ovasının büyük bölümü Bafra'dır: Samsun'un nüfus bakımından üçüncü, yüzölçümü bakımından ikinci büyük ilçesi. Karaboğaz ve Balık Gölleri gibi lagünler, bölgeyi kuşlar için önemli bir durak yapar. Bafra tütünü ise ilçenin tarihsel kimliğidir; ince damarlı, ufak yapraklı bu tütün uzun yıllardır sigara sanayisinin aradığı bir harman bileşeni olarak bilinir. Çarşıdaki kapalı Bafra pidesi ilçeyi Samsun'un dışından da tanıtan bir lezzettir.

Yerleşim, Alparslan, Büyükcami, Gazipaşa ve İsmetpaşa gibi çarşı mahalleleri ile Doğankaya'daki organize sanayi bölgesi ve çevre köyler arasında dağılır. Bafra, Samsun'un il merkezinden yaklaşık 47 kilometre uzaktadır ve kendi adliyesi vardır; 19 Mayıs ilçesi de bu adliyeye bağlıdır. Ova düzdür, tarla yolları uzaktan görülür; bu yüzden yabancı bir aracın kısa sürede dikkat çekmesi olağandır ve gözlem, önceden keşfedilmiş sabit noktalardan, kısa pencerelerle yapılır.

Bafra'da işlerin ağırlığı toprağa ve hasada bağlıdır. Miras kalan tarlayı mirasçılardan hangisinin ektiği, ürünün kime satıldığı, alacak takibinde borçlunun gerçek faaliyeti ve boşanmada hasat ile kira gelirleriyle gerçek yaşam düzeni sık karşılaşılan konulardır. Tapu, banka ve vergi kayıtlarının içeriden sorgulatılması suçtur ve yapılmaz; kamusal alandaki fiilî kullanım ve açık kaynaklar belgelenir, resmî kayıtlar avukatın talebiyle celp edilir. Ağustos-eylül döneminde hasat, ovadaki trafiği ve gözlem koşullarını belirgin biçimde değiştirir. Bafra, Samsun-Sinop kıyı yolu üzerinde olduğundan, ilçeden Alaçam ve Sinop yönüne giden hareketler de tek bir kronolojide birleştirilir.

İl merkezinden yaklaşık 47 km uzakta bulunan Bafra, kendi ekonomik ve sosyal düzenine sahip bir ilçedir. İlçe yaklaşık 143.000 kişilik nüfusuyla Samsun ilçeleri arasında 3. sıradadır; kilometrekareye düşen yaklaşık 95 kişi, sokak dokusunun ne kadar kalabalık olduğunu gösterir.

Köy ve mahalle ölçeğindeki yaşamda Bafra'da gözlem, kalabalığa karışarak değil doğru zamanlamayla yapılır: pazar günleri, mesai çıkışları ve ulaşım saatleri planın omurgasıdır. Dosyaların bir bölümünde güzergâh 19 Mayıs, Alaçam, Yakakent çevresine uzanır; bu nedenle plan ilçe sınırında bitmez.