Türkeli Özel Dedektif

Türkeli'nde yılın en önemli olayı, yaz başında gurbetçinin dönüşüdür. Sinop'un batı ucundaki, Kastamonu sınırına dayanan ilçenin kayıtlı nüfusu on altı bin dolayındadır; yazın il dışından gelen hemşehriler ve yazlıkçılar kıyıyı ve köyleri doldurur. Güzelyurt, Gemiyanı ve Tümerkan mahalleleri merkezi oluşturur; otuz bir köy kıyıdan ormana, oradan yaylalara tırmanır. 1957'de ilçe olan Türkeli, öncesinde Ayancık'a bağlıydı.

Ekonomi ormancılığa, özellikle kestaneye, balıkçılığa ve küçük sanayiye dayanır. Güzelkent'te parke ve cam fabrikaları vardır; 2001'de tamamlanan balıkçı barınağı kıyının iş yaşamının merkezidir. Kurugöl yaylası, Zindan ormanları ve alabalık çiftlikleri yaz turizmini besler. Kıyıda kışlar ılık ve yağışlı geçer.

Saha çalışmasında Türkeli'nin belirleyici özelliği konumudur: batıda Kastamonu'nun Çatalzeytin ilçesine bitişik olduğu için bir kişinin günlük hareketi çoğu zaman il sınırını aşar. Karadeniz Sahil Yolu tek hat olduğundan geçişler kamusal noktalarda okunur; küçük çarşıda ise yabancı araç hızla fark edilir. Öne çıkan talepler il dışında yaşayanların köydeki kestane bahçesi, ev ve ebeveyn soruları, miras arazisinin fiilî kullanımı, yazlık ve arsa uyuşmazlıkları ve parke ya da cam fabrikasındaki personel güveni olarak toplanır. Fabrika ve işletme içi özel alandır. Kestane hasadı sonbaharda köy yollarını hareketlendirir; bu dönemde bahçeden depoya, depodan alıcıya uzanan sevkiyat izi, miras ve alacak dosyalarının ana delilidir. Kış aylarında ilçe sakinleşir, yabancı araç daha görünür olur.

Türkeli, Sinop il merkezine kuş uçuşu yaklaşık 68 km uzaklıktadır; merkezle bağı güçlü olsa da kendi çarşısı ve gündelik düzeni vardır. İlçe yaklaşık 16.300 kişilik nüfusuyla Sinop ilçeleri arasında 6. sıradadır; kilometrekareye düşen yaklaşık 62 kişi, sokak dokusunun ne kadar kalabalık olduğunu gösterir.

Seyrek yerleşimde herkes birbirini tanır; Türkeli'nde yabancı bir aracın aynı noktada beklemesi kısa sürede dikkat çeker. Bu nedenle saha çalışması yerel hareket saatlerine uyumlu, kısa ve gerekçesi önceden belirlenmiş ziyaretlerle yürütülür. Dosyaların bir bölümünde güzergâh Ayancık, Erfelek, Boyabat çevresine uzanır; bu nedenle plan ilçe sınırında bitmez.