İdil Özel Dedektif

İdil'in eski adı Hazak'tır ve ilçe, Süryani Hıristiyan geçmişiyle de bilinen eski bir yerleşimin üzerinde kuruludur. Nüfusu 76 bini bulan ve yüzölçümü 1.148 kilometrekare olan ilçe Şırnak'ın dördüncü büyük ilçesidir; Şırnak Merkez'e elli dört kilometre uzaklıktadır. Mardin'e komşu olması İdil'i Midyat yönüne bağlayan bir geçiş noktası yapar; birçok ailenin bağı hem Şırnak hem Mardin tarafındadır.

İlçe hayatı tarım, küçük ticaret ve esnafa dayanır. Çarşı Hükümet Caddesi çevresinde toplanır; kamu kurumları ve adliye de aynı hattadır. Yurt içinde ve yurt dışında yaşayan çok sayıda İdilli vardır; bu da nüfus kaydındaki adres ile fiilî yaşam yeri farkını sık görülen bir sorun hâline getirir. Miras paylaşımı ve arazi uyuşmazlıklarında tarafların hangi ilde yaşadığını belgelemek, dosyanın ilk adımıdır.

Gözlem açısından orta ölçekli bir çarşı ve geniş bir köy çevresi vardır. Köy ziyaretlerinde yabancı araç hemen fark edilir; bu yüzden gözlem ilçe merkezi ve pazar günü gibi kısa pencerelerle sınırlandırılır. İdil'in adliyesi Cizre Adliyesi'ne bağlı mülhakat adliyedir, bu nedenle birçok dosya Cizre'de yürür. Konut ve aile içi alanlar kapsam dışıdır; adres tespitinde nüfus ve operatör kayıtlarına erişilmez, bu kayıtları avukat mahkemeden ister.

İdil'de Mardin yönüne açılan hat nedeniyle kişinin gün içi hareketi ilçe sınırını aşabilir. Böyle durumlarda kronolojiyi iki ilin hareketine göre kurmak gerekir ve yetkili mahkemenin hangisi olduğu avukatla belirlenir; Delil Dosyası bu ayrımı açıkça gösterir.

İl merkezinden yaklaşık 54 km uzakta bulunan İdil, kendi ekonomik ve sosyal düzenine sahip bir ilçedir. İlçe yaklaşık 77.000 kişilik nüfusuyla Şırnak ilçeleri arasında 4. sıradadır; kilometrekareye düşen yaklaşık 67 kişi, sokak dokusunun ne kadar kalabalık olduğunu gösterir.

Köy ve mahalle ölçeğindeki yaşamda İdil'de gözlem, kalabalığa karışarak değil doğru zamanlamayla yapılır: pazar günleri, mesai çıkışları ve ulaşım saatleri planın omurgasıdır. Dosyaların bir bölümünde güzergâh Güçlükonak, Cizre, Silopi çevresine uzanır; bu nedenle plan ilçe sınırında bitmez.