Pülümür Özel Dedektif

Pülümür, geniş bir alanda çok az insanın yaşadığı ilçelerden biridir: bin dört yüz kilometrekareyi aşan alanda üç buçuk bin kişi yaşar ve bu, kilometrekareye ortalama iki kişi eder. Pülümür Çayı vadisinin köyleri birbirinden kilometrelerce uzaktır ve ilçe merkezine bağlıdır. İl merkezine elli beş kilometre uzaklıktaki bu yerleşime ulaşmak, yolun yapısı nedeniyle mesafenin düşündürdüğünden uzun sürer.

Nüfusun büyük bölümü gurbette yaşar; ilçedeki hayat yaşlı ve çok az sayıdaki aileden oluşur. Köylerde yaz mevsiminde gurbetçi dönüşü kısa bir canlılık getirir, kış ise yolların kapanmasıyla yerleşimleri tek tek birbirinden koparabilir. Bu nedenle Pülümür'de kış gözlemi yoktur denecek kadar azdır; dosyalar bahara ertelenir ya da açık kaynak ve belgeyle yürütülür.

Delil açısından ilçenin özelliği, olaylarla tanıkların birbirinden uzak olmasıdır. Bir evin kullanımı, bir hayvan sürüsünün kimin olduğu ya da bir yayla hakkı üzerine bilgi, çoğu zaman sınırlı sayıda kişide bulunur. Bu dosyalarda ana kaynak yerel söylenti değil, belge ve zaman damgalı kamusal kayıttır. Mera ve ev uyuşmazlıklarında tapu ve zilyetlik bilgileri avukat aracılığıyla istenir; dedektif parsel ya da konuta girmez. Pülümür'e gidiş-dönüş yolu ve olası konaklama, kapsam belgesinde ayrı bir kalem olarak yer alır.

Dağ yolunda sürücünün bilgisi de önemlidir: vadi yollarında yerel koşulları bilmeyen bir araç sorun yaşayabilir, bu nedenle sahaya çıkış kış öncesinde yol durumuna göre planlanır. Dosya aciliyeti yüksekse ilçedeki tanıdık bir yol ya da pazar günü pencerelerine yaslanılır.

İl merkezinden yaklaşık 55 km uzakta bulunan Pülümür, kendi ekonomik ve sosyal düzenine sahip bir ilçedir. İlçe yaklaşık 3.600 kişilik nüfusuyla Tunceli ilçeleri arasında 7. sıradadır; kilometrekareye düşen yaklaşık 2 kişi, sokak dokusunun ne kadar kalabalık olduğunu gösterir.

Dağınık köy yerleşimi ve sınırlı ulaşım seçenekleri nedeniyle Pülümür'de saha planı, ilçe merkezine giriş-çıkış güzergâhları ve belirli günlerde yoğunlaşan hareket üzerine kurulur. Dosyaların bir bölümünde güzergâh Nazımiye, Tunceli Merkez, Mazgirt çevresine uzanır; bu nedenle plan ilçe sınırında bitmez.