Bir Yakınınız Kaybolduğunda İlk 48 Saat: Yapılacaklar Listesi

Saat gece on biri geçiyor ve telefon kapalı. Akşam yemeğine geleceğini söyleyen annenizden ya da okuldan dönmesi gereken çocuğunuzdan haber yok. Bu anda insanın aklından aynı anda iki düşünce geçer: "Bir şey olmuş olabilir" ve "Belki de abartıyorum, biraz daha bekleyeyim." Bu rehber tam olarak o ikisinin arasında kalan kişi için yazıldı. Kayıp kişi durumunda ne yapmalı sorusunun en kısa cevabı şudur: Beklemeyin, kolluğa haber verin ve sonra sakin, düzenli bir şekilde bilgi toplamaya başlayın.

İlk 48 saat bir kanun terimi değildir. Ama kaybolan kişinin izlerinin en taze olduğu, tanıkların en net hatırladığı, kamera kayıtlarının henüz üzerine yazılmadığı ve telefonun belki hâlâ açık olduğu dönemdir. Aynı zamanda ailenin en çok yorulduğu, en çok yanlış tavsiye aldığı ve en çok hata yaptığı dönemdir. Aşağıda bu iki günü bir panik süreci olarak değil, sırası belli bir iş listesi olarak ele alıyoruz.

Bu yazı ilk iki günün pratik adımlarına odaklanıyor: "24 saat bekleme" yanılgısı, ihbarın nasıl yapılacağı, karakola götürülecek bilgiler, hastane ve kurum taraması, sosyal medya duyurusunun faydası ve tehlikeleri, kaybolan kişinin durumuna göre değişen öncelikler ve saat saat bir eylem planı. Arama uzadığında kolluğun resmi çalışmasını tamamlayan araştırmanın nasıl yürüdüğünü ise kayıp kişi araştırması hizmet sayfamızda ayrıca anlattık; burada onu tekrar etmiyoruz.

Kayıp kişi durumunda ne yapmalı? İlk bir saatte verilecek beş karar

İlk bir saatte yapılacak en doğru şey, kolluğa haber vermek ve evdeki herkesin aynı bilgiyle hareket etmesini sağlamaktır. Geri kalan her adım bu iki kararın üzerine kurulur. Panik anında akla ilk gelen şey sokaklara çıkıp aramak olur; bu anlaşılır bir tepkidir ve bazen işe yarar. Ama herkes dağınık hareket ettiğinde aynı yer üç kez aranır, kimse karakolu aramaz ve kimse kişinin son görüldüğü saati yazmaz.

İlk saatte verilecek beş karar şunlardır:

1. Kolluğa haber vermek. 155 Polis İmdat hattını ya da 112'yi arayın veya en yakın polis merkezine gidin. Kişi kırsal bir bölgede kaybolduysa jandarma da başvuru yeridir. Bunun için hiçbir süre beklemeniz gerekmez.
2. Evde birinin kalması. Kaybolan kişi kendi başına eve dönebilir, kapıyı çalan bir komşu haber getirebilir ya da kolluk eve ulaşmak isteyebilir. Ev boş kalmamalı ve ev telefonu varsa açık olmalıdır.
3. Tek bir koordinatör belirlemek. Ailede kolluğun muhatabı olacak, gelen bilgileri yazacak ve kimin nereye gittiğini bilecek tek bir kişi seçin. Bu kişi en sakin olan olmalıdır, en yakın olan değil.
4. Son görülme bilgisini yazıya dökmek. Kişiyi en son kim, nerede, saat kaçta gördü; üzerinde ne vardı; nereye gideceğini söyledi; yanında ne vardı? Bu bilgiyi hafızadan değil kâğıttan aktarın.
5. Kaybolan kişinin eşyalarına dokunmamak. Odası, bilgisayarı, varsa bıraktığı not ve günlük olduğu gibi kalsın. Kolluk ya da daha sonra bir araştırmacı bunlara bakmak isteyebilir.

Bu beş karar, ilk yarım saatte telefon başında yapılabilir. Ardından gelen saatlerde dosyanın büyüklüğü artar, ama sıralama hep aynı kalır: önce kolluk, sonra bilgi, sonra tarama, en son duyuru.

Önce kısa bir kontrol: gerçekten kayıp mı?

Kolluğu aramadan önce iki dakikalık bir kontrol, hem sizin hem kolluğun vaktini korur. Ancak bu kontrol, ihbarı ertelemek için bir gerekçe olmamalıdır. Kişinin telefonunu aradınız mı, mesaj ve sesli mesaj bıraktınız mı? En yakın arkadaşı, iş yeri ya da okulu, birlikte yaşadığı başka bir aile üyesi aranabildi mi? Evden aldığı bir çanta, eksik bir şarj aleti ya da kayıp bir pasaport var mı?

Bu sorulardan biri anlamlı bir cevap verirse durumu daha iyi anlarsınız. Hiçbiri cevap vermiyorsa, kişinin alışkanlıklarının dışında bir yokluk vardır ve bu, ihbar için yeterli bir nedendir. Kolluk bir kayıp başvurusunu "belki gelir" diye geri çevirmez. Kişi sonradan dönerse başvuruyu kapatmak birkaç dakikalık bir iştir.

"24 saat bekleyin" efsanesi: nereden geliyor, neden yanlış?

Kayıp ihbarı için 24 saat beklemek gerekmez. Emniyet Genel Müdürlüğü, kayıp şahıslar ve çocuklarla ilgili bilgilendirmesinde, bir yakınınızın kaybolduğunu fark ettiğinizde 24 saatin geçmesini beklemeksizin hemen 155 Polis İmdat telefonunu aramanızı ve durumu anlatmanızı açıkça önerir. Bu cümle, sorulabilecek her türlü tereddüde net bir cevaptır.

Efsanenin kaynağı büyük ölçüde yabancı dizi ve filmlerdir. Polisiye kurgularda dedektifin "yetişkin biri 24 saat ortada yoksa kayıp sayılır" dediği sahneler yıllardır tekrarlanır. Bazı aileler ise bir yakınını aradığında bir tanıdıktan ya da komşudan "bir gün bekleyin, gelir" cevabını alır. Bu öğüt iyi niyetlidir, ama yanlıştır. Bir kayıp başvurusunun kabul edilmesi için bekleme süresi öngören bir kural yoktur.

Beklememek neden bu kadar önemli? Çünkü bir kayıp dosyasında en değerli bilgilerin bir kısmı zamanla kaybolur. Kişiyi gören tanığın hatırası bulanıklaşır. Telefonun şarjı biter ve son sinyal bilgisi eskir. Bazı işletmelerin kamera kayıt cihazları belirli bir süre sonra en eski görüntünün üzerine yazar. Kişi yaşlıysa, ilacını almadıysa ya da hava soğuksa, saatler doğrudan sağlık riskine dönüşür.

"Ya kendiliğinden dönerse, boşuna polisi meşgul etmiş olur muyum?"

Bu, ailelerin en sık dile getirdiği çekincedir ve anlaşılırdır. Cevap hayırdır. Kolluk, kayıp başvurularının bir kısmının kişinin kısa süre sonra kendiliğinden dönmesiyle kapandığını bilir ve bunu olağan karşılar. Bir başvurunun gereksiz çıkması, gerekli bir başvurunun geç kalmasından her zaman daha az zararlıdır.

Kişi döndüğünde yapmanız gereken tek şey, başvuruyu yaptığınız birimi aramak ve durumu bildirmektir. Aksi hâlde kişi aranmaya devam edebilir; örneğin bir yol kontrolünde ya da otel kaydında hâlâ "aranan kayıp" olarak görünebilir. Başvuruyu kapatmayı unutmamak, hem kolluğun kaynaklarını hem de dönen kişinin rahatını korur.

Beklemenin bedeli kişinin durumuna göre değişir

24 saat kuralı hiç kimse için geçerli değildir; ama beklemenin bedeli herkes için aynı değildir. On iki yaşındaki bir çocuk, ilaçla dengelenen bir hastalığı olan bir genç yetişkin, gece evden çıkıp yolunu kaybetmiş bir demans hastası ya da veda mesajı bırakmış bir kişi için her saat ölçülebilir bir risktir. İş arkadaşlarıyla akşam yemeğine çıkıp telefonunun şarjı biten otuz beş yaşındaki biri için ise risk farklıdır.

Bu fark ihbarın yapılıp yapılmayacağını değil, ihbarın nasıl yapılacağını belirler. Riskli bir durumda bunu çağrının ilk cümlesinde söyleyin. "Babam demans hastası", "kızım on üç yaşında", "eşim intihar etmekten söz etmişti" gibi tek bir bilgi, kolluğun dosyaya nasıl öncelik vereceğini doğrudan etkiler.

Önce durumu tanımlayın: çocuk, yaşlı, risk altındaki yetişkin ve gönüllü kayıp

Her kayıp aynı değildir ve ilk saatlerdeki öncelikler kaybolan kişinin kim olduğuna göre değişir. Kolluğa ihbar her durumda ilk adımdır; ama hangi bilgiyi öne çıkaracağınız, nereyi önce arayacağınız ve sosyal medyayı nasıl kullanacağınız bu ayrıma bağlıdır. Aşağıdaki tablo dört ana durumu karşılaştırıyor.

Bu tablo bir kategori kutusu değildir. Bir genç yetişkin aynı anda hem kendi isteğiyle ayrılmış hem de risk altında olabilir; bir yaşlı, bir tartışmanın ardından bilinçli olarak bir akrabasının yanına gitmiş olabilir. Tablo, düşüncenizi düzenlemenize ve kolluğa doğru soruyu sormanıza yardım eder.

Kaybolan bir çocuk söz konusuysa

Çocuk kaybolduğunda hiçbir koşulda beklemeyin ve kendi aramanızı ihbardan sonraya bırakın. Emniyet bilgilendirmesi çocuklarda okul bilgisinin, arkadaş ve yakın çevre bilgisinin de başvuruda verilmesini ister. Bunlara ek olarak çocuğun son günlerdeki ruh hâlini, bir tartışma ya da ceza olup olmadığını ve son dönemde tanıştığı, yaşı büyük yeni bir arkadaşı olup olmadığını dürüstçe söyleyin. "Kavga ettik, ondan gitti" demek utandırıcı gelebilir, ama kolluğun aramayı doğru yöne çevirmesi için bu bilgi değerlidir.

Çocuğun kullandığı oyun platformları, mesajlaşma uygulamaları ve sosyal medya hesap adları da listeye girmelidir. Ebeveyn olarak bu hesaplara erişiminiz varsa, içerikleri silmeyin, değiştirmeyin ve çocuğun adına kimseye yazmayın. Hesaplarda ne gördüğünüzü kolluğa anlatın; inceleme ve kayıt altına alma işini onlara bırakın. Henüz bir kayıp yaşanmadan, gencin yeni çevresinden ya da davranış değişikliğinden endişe ettiğiniz dönemler ise ayrı bir konudur; bunun için çocuk ve genç güvenliği araştırmasının nasıl yürüdüğüne bakabilirsiniz.

Yaşlı veya demans hastası bir yakın kaybolduğunda

Demans hastası kişiler çoğu zaman rastgele değil, geçmişle bağlantılı bir hedefe yönelir: yıllar önce oturduğu ev, emekli olduğu iş yeri, çocukluğunun geçtiği mahalle, her sabah gittiği kahvehane ya da cami. Bu nedenle ilk saatlerde kolluğa vereceğiniz en değerli bilgi, kişinin "eskiden" gittiği yerlerin listesidir. Aile içinde bu listeyi hızla çıkarmak için büyüklere ve kişinin eski komşularına sorun.

Demans hastası bir yakın genellikle yardım istemez; adını ya da adresini söyleyemeyebilir, kendisine yaklaşan birinden korkabilir. Bu yüzden duyuruda "kendisine nazikçe yaklaşın, adını söyleyerek seslenin ve 155'i arayın" gibi kısa bir yönlendirme yer alabilir. Kişinin üzerinde kimlik, telefon ya da bileklik olup olmadığını kolluğa söyleyin. Emniyet, zihinsel engelli çocuklar için gönüllülük esasına dayalı parmak izi kaydını ve tanımayı kolaylaştıracak bileklik ya da künye kullanımını önerir; benzer önlemler demans hastası yetişkinler için de kişi bulunduktan sonra değerlendirilebilir.

İntihar riski olan ya da ağır sağlık sorunu bulunan bir yetişkin

Kişi daha önce kendine zarar vermekten söz ettiyse, bir veda notu ya da mesajı bıraktıysa, düzenli kullandığı ilaçlarını almadan çıktıysa, bunu ihbarın ilk cümlesinde söyleyin. Bu bilgi, kolluğun dosyaya acil öncelik vermesinin en önemli nedenidir. Mahremiyet ya da utanma kaygısıyla bu bilgiyi saklamak, aramanın hızını doğrudan düşürür.

Böyle bir durumda kişinin daha önce sözünü ettiği yerleri, tedavi gördüğü hekimi ve hastaneyi, ilaçlarının adını ve dozunu yazılı olarak verin. Kişiye telefonla ulaşabilirseniz yargılayan değil, dinleyen bir dil kullanın ve nerede olduğunu nazikçe sorun; aynı anda başka bir aile üyesi kolluğu bilgilendirsin. Sosyal medya duyurusunda kişinin ruh sağlığına ilişkin ayrıntı paylaşmayın; bu bilgi ilanın etkisini artırmaz, ama kişinin dönüşünü zorlaştırabilir.

Gönüllü kayıp: reşit bir kişi kendi isteğiyle gitmiş olabilir mi?

Gönüllü kayıp, reşit bir kişinin kendi kararıyla ailesinden ya da çevresinden uzaklaşmasıdır ve bir suç değildir. Türk Medeni Kanunu'na göre ergin olma yaşı on sekizdir ve ergin bir kişinin nerede yaşayacağına, kiminle görüşeceğine karar vermesi kendi hakkıdır. Anayasa m.23 herkese yerleşme ve seyahat hürriyeti tanır.

Bu ihtimal, ihbarı yapmamak için bir neden değildir. Aile çoğu zaman kişinin kendi isteğiyle mi gittiğini, yoksa bir baskı ya da tehlike altında mı olduğunu dışarıdan bilemez. Kolluğa her şeyi anlatın: Eşyalarını aldı mı, son dönemde bir tartışma ya da kopuş yaşandı mı, gitmekten söz etti mi? Kişi bulunduğunda kolluk onun tercihini soracaktır; bu konuyu ilerideki bölümde ayrıca ele alıyoruz.

Kolluğa ihbar: nereye, kim, nasıl başvurur?

Kayıp ihbarı 155 Polis İmdat hattından, 112 Acil Çağrı Merkezi'nden ya da doğrudan en yakın polis merkezine giderek yapılır; kişi jandarma sorumluluk bölgesinde kaybolduysa jandarma da başvuru yeridir. Başvuruyu aile üyeleri, veli veya vasi, kişinin bağlı olduğu kurumun yetkilileri ve yokluğunu fark edip endişe duyan diğer kişiler yapabilir. Yani bir komşu, bir iş arkadaşı ya da ev arkadaşı da ihbarda bulunabilir.

Telefonla yapılan ilk bildirim çoğu zaman bir ekip yönlendirmesiyle sonuçlanır. Ekip size ulaştığında ya da siz polis merkezine gittiğinizde başvurunuz yazılı olarak kayda alınır. Bu aşamada acele etmeden, elinizdeki bütün bilgileri sırayla aktarın. Bir sonraki bölümdeki bilgi derleme formunu önceden hazırladıysanız bu görüşme hem daha kısa hem daha verimli geçer.

Başvuruda sorulacak sorular ve vermeniz gereken cevaplar

Kolluk, kayıp kişinin günlük yaşamı, ailevi ve sosyal ilişkileri, eğitim ve iş durumu ile kayboluşa ilişkin koşullar hakkında sorular sorar. Bu sorular bir sorgu değil, aramanın haritasını çıkarma çabasıdır. Bazı sorular rahatsız edici gelebilir: "Aranızda bir tartışma oldu mu?", "Borcu var mıydı?", "Başka bir ilişkisi olabilir mi?" gibi. Bu sorulara dürüst cevap vermek, kolluğun yanlış yerde vakit kaybetmesini önler.

Görüşmenin sonunda şu üç şeyi öğrenmeden polis merkezinden ayrılmayın:

• Dosyayı kim takip ediyor? Hangi birimin, hangi görevlinin dosyayla ilgileneceğini ve ona nasıl ulaşacağınızı sorun.
• Yeni bilgi nasıl iletilecek? Gece gelen bir ihbarı ya da bulduğunuz bir notu kime, hangi yolla bildireceğinizi netleştirin.
• Sizden başka ne bekleniyor? Kolluk ek fotoğraf, bir eşya ya da belge isteyebilir; bunun listesini alın.

Başka bir şehirde kaybolduysa

Kişi sizin yaşadığınız şehirden farklı bir yerde kaybolduysa, ihbarı bulunduğunuz yerdeki polis merkezine yapabilirsiniz. Kayıp başvurularında "burası bizim bölgemiz değil" türünden bir sınırlama uygulanmaz; başvuru kayda alınır ve ilgili birime iletilir. Yine de kişinin son görüldüğü ilçedeki kolluk birimiyle doğrudan iletişim kurabilmek değerlidir, çünkü saha araştırması orada yürür.

Şehir dışından aranan bir yakın için iki yönlü bir düzen kurun: Bir aile üyesi bulunduğunuz şehirde kolluk ve kurumlarla iletişimi yürütürken, mümkünse bir başkası kişinin son görüldüğü yerde bulunsun. Kişinin kaldığı otel, misafir olduğu akraba ya da çalıştığı iş yeri gibi bağlantıları bu ikinci kişi yerinde takip edebilir.

Bilgi derleme formu: karakola ne götürmelisiniz?

Kolluğa götürülecek en değerli şey, tek bir sayfada toplanmış, doğru ve güncel bilgidir. Burada "bilgi derleme formu" dediğimiz şey resmî bir belge değil, ailenin ihbar öncesinde ya da ihbar sırasında hazırlayacağı bir çalışma sayfasıdır. Stres altında insan en basit bilgiyi bile unutabilir; kişinin boyunu, gözlüğünün rengini, telefonunun operatörünü hatırlamak zorlaşır. Yazılı bir form bu yükü hafızanızdan alır.

Formu bir kez hazırlayın ve hem kolluğa verin hem de aileden aramaya katılan herkesle paylaşın. Böylece herkes aynı fotoğrafı, aynı kıyafet tarifini ve aynı son görülme saatini kullanır. Bilgilerin birbirini tutmaması, örneğin bir kişinin "mavi mont" diğerinin "lacivert ceket" demesi, tanıkların kafasını karıştırır.

Kontrol listesi: Bilgi derleme formuna girecekler

• [ ] Ad soyad, doğum tarihi, varsa bilinen lakabı ve kullandığı başka adlar
• [ ] Yakın tarihli, yüzü net görünen, filtresiz en az iki fotoğraf; biri yakın plan, biri boyunu ve duruşunu gösteren
• [ ] Boy, kilo, saç rengi ve kesimi, göz rengi, gözlük, sakal veya bıyık, dövme, yara izi, doğum lekesi, protez veya işitme cihazı
• [ ] Son görüldüğü yer, saat ve onu en son gören kişinin adı ile iletişim bilgisi
• [ ] Son görüldüğünde üzerindeki kıyafetler: renk, model, marka; ayakkabı, çanta, şapka, mont
• [ ] Yanında olduğu bilinen eşyalar: telefon, cüzdan, kimlik, anahtar, ilaç, şarj aleti, pasaport
• [ ] Telefon numarası, operatörü, telefonun markası ve rengi; ikinci bir hat veya iş telefonu varsa o da
• [ ] Kullandığı banka kartları ve hangi bankaya ait oldukları; kartın üzerindeki son dört hane biliniyorsa
• [ ] Varsa araç plakası, marka, model ve rengi; bisiklet ya da motosiklet de dahil
• [ ] Sağlık durumu: tanılar, kullandığı ilaçlar ve dozları, tedavi gördüğü hekim ve hastane
• [ ] Sosyal medya, mesajlaşma ve oyun hesaplarının kullanıcı adları
• [ ] Yakın çevre listesi: arkadaşlar, iş arkadaşları, eski ve yeni partnerler, akrabalar, ev arkadaşları
• [ ] Gitmeyi sevdiği ya da sık gittiği yerler; geçmişte yaşadığı adresler ve memleketi
• [ ] Son günlerde dikkat çeken değişiklikler: tartışma, borç, iş kaybı, yeni bir ilişki, ruh hâli değişikliği

Bu listedeki her madde her dosyada aynı ağırlıkta değildir. Bir çocuk için okul ve arkadaş listesi, bir demans hastası için eski adresler, bir genç yetişkin için sosyal medya ve yakın çevre öne çıkar. Bilmediğiniz bir maddeyi boş bırakın; tahminle doldurmayın. "Bilmiyorum" demek, yanlış bir bilgi vermekten daha iyidir.

Hangi bilgi aramada neye yarar?

Formdaki bilgilerin her biri farklı bir arama aracını besler. Bunu bilmek, hangi bilgiyi neden titizlikle toplamanız gerektiğini anlamanızı kolaylaştırır.

Bu tablonun son sütunu, iyi niyetli ailelerin en sık düştüğü hataları gösteriyor. Telefon, banka ve hesap kayıtları aramada çok değerli olabilir; ama bu değeri yalnızca hukuki usulle, kolluk eliyle elde edildiğinde taşır. Sizin göreviniz bu kayıtların varlığını kolluğa bildirmektir, onlara ulaşmak değil.

Fotoğraf seçimi: küçük bir ayrıntı, büyük bir fark

Kayıp duyurularında en sık görülen sorun, kişiyi tanımayı zorlaştıran fotoğraflardır. Düğünde çekilmiş, makyajlı ve saçı yapılmış bir fotoğraf, sokakta karşılaşılacak kişiye benzemeyebilir. Güzellik filtresi uygulanmış bir selfie, yüz hatlarını değiştirir. On yıl önceki bir vesikalık, bugünkü kişiyi göstermez.

İdeal fotoğraf son birkaç ayda çekilmiş, doğal ışıkta, yüzün tamamen göründüğü ve kişinin günlük görünümünü yansıtan bir karedir. Gözlük takıyorsa gözlüklü, sakallıysa sakallı olmalıdır. Mümkünse bir de boyu, duruşu ve yürüyüşünü gösteren boydan bir fotoğraf ekleyin. Kişinin son görüldüğü günkü kıyafetlerle çekilmiş bir fotoğrafı varsa, örneğin sabah aile grubuna attığı bir kare, bu çok değerlidir.

Evi, telefonu ve dijital izleri korumak: neye dokunmalı, neye dokunmamalı?

Kaybolan kişinin odası, eşyaları ve cihazları, kolluk ya da sonradan bir araştırmacı bakana kadar olduğu gibi korunmalıdır. Ailenin bunları "düzenlemek" ya da "ne var diye bakmak" için karıştırması, önemli bir ipucunu yok edebilir. Bir not çöpe atılabilir, bir bilgisayarın açık oturumu kapanabilir, bir telefonun son ekranı değişebilir.

Bu, hiçbir şeye bakmayın demek değildir. Gözle görülen ve açıkça ortada olan şeyleri not etmek, fotoğraflamak ve kolluğa bildirmek makuldür: masanın üzerinde bırakılmış bir not, yerinde olmayan bir çanta, alınmış bir pasaport, açık kalmış bir dolap. Ama içeriği değiştirmeyin, taşımayın ve kendi yorumunuza göre ayıklamayın.

Kişinin telefonu evde kaldıysa

Kaybolan kişinin telefonu evde bırakıldıysa bu çok değerli bir bulgudur, ama dikkatli davranmayı gerektirir. Telefonu kapatmayın, şarjını bitirmeyin; mümkünse şarja takılı ve olduğu gibi bırakın. Kilidini açmaya, şifre denemeye ya da mesajları okumaya çalışmayın. Telefonun evde olduğunu ve ekranında görünen bildirimleri kolluğa bildirin.

Telefon kilitli değilse bile içeriğe girmek, birkaç açıdan risklidir. Hukuken başka birinin özel yazışmalarına erişmek suç oluşturabilir. Teknik olarak, ekranda dolaşmak okunmamış mesajları okunmuş gibi işaretleyebilir, bazı süreli mesajların silinmesini tetikleyebilir ve sonradan yapılacak bir incelemenin konusunu değiştirebilir. En doğrusu, telefonu kolluğa teslim etmek ve nasıl saklanacağı konusunda onların yönlendirmesini almaktır.

Konum paylaşımı, ortak bulut ve aile hesapları

Bazı aileler, kişinin önceden kendi rızasıyla açtığı konum paylaşımı sayesinde son konumunu görebilir. Örneğin bir genç, ailesiyle konum paylaşan bir uygulama kullanıyor olabilir ya da eşler telefonlarının konumunu birbirleriyle paylaşıyor olabilir. Bu durumda gördüğünüz son konum ve saat, kolluğa iletilmesi gereken önemli bir bilgidir. Ekran görüntüsünü alın, saatini not edin ve kolluğa verin.

Ancak bu sınırın ötesine geçmeyin. Kişinin bulut hesabına onun şifresiyle girmek, "cihazımı bul" özelliğini onun hesabından çalıştırmak, e-postasına giriş yapmak ya da sosyal medya hesabına erişmek, rızası olmadan bir bilişim sistemine girmek anlamına gelebilir. Ayrıca kişinin bir uyarı alarak cihazını kapatmasına ya da hesabını silmesine yol açabilir. Kendi isteğiyle gitmiş bir yetişkin söz konusuysa, bu tür bir erişim aile ile kişi arasındaki güveni de kalıcı olarak zedeleyebilir.

Banka kartı ve para hareketleri

Kaybolan kişinin kartını nerede kullandığını bilmek, aramanın yönünü bir anda değiştirebilir. Bir ATM'den para çekilmesi, bir otobüs firmasında bilet alınması ya da bir otelde ödeme yapılması önemli ipuçlarıdır. Bu bilgiye kolluk, hukuki usulle ulaşabilir. Sizin yapmanız gereken, kişinin hangi bankaların kartlarını kullandığını ve son dönemde olağan dışı bir para hareketi olup olmadığını bildiğiniz kadarıyla kolluğa söylemektir.

Kişiyle ortak bir hesabınız varsa ve bu hesabın hareketlerini kendi meşru erişiminizle görüyorsanız, gördüğünüz olağan dışı hareketleri tarihi ve saatiyle kolluğa iletin. Kişinin kendi bireysel hesabına onun şifresiyle girmeyin. Kartı bloke ettirmek de çoğu zaman yanlış bir adımdır: kart kullanılmaya devam ederse kolluk için bir iz oluşur, bloke edilirse bu iz kaybolur. Böyle bir karar varsa kollukla birlikte verilmelidir.

Sosyal medya: izlemek ve kaydetmek

Kişinin kamuya açık sosyal medya paylaşımlarına bakmak herkesin yapabileceği bir şeydir ve ilk saatlerde faydalı olabilir. Son paylaşımın saati, eklenen bir konum, yeni takip edilen bir hesap ya da bir arkadaşının paylaşımında görünmesi ipucu olabilir. Gördüğünüz her şeyin ekran görüntüsünü alın; görüntüde tarih, saat ve sayfa adresi görünsün. Paylaşımlar silinebileceği için kayıt almak önemlidir.

Bu sırada kişinin hesabına onun adına yazmayın, arkadaşlarına onun hesabından mesaj atmayın ve paylaşımlarının altına "neredesin" türünden kamuya açık yorumlar bırakmayın. Kamuya açık bilgilerin nasıl hukuka uygun biçimde toplanıp kaydedildiğini açık kaynak istihbaratı (OSINT) rehberinde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Hastane, kurum ve güzergâh taraması: kimi, hangi sırayla aramalı?

Hastane ve kurum taraması, kaybolan kişinin bir kazaya karışıp karışmadığını, bir sağlık kuruluşuna kaldırılıp kaldırılmadığını ya da bilinen bir yerde görülüp görülmediğini anlamak için yapılır ve kollukla eşgüdümlü yürütülmelidir. Aile bu taramanın bir kısmını kendisi yapabilir; ama bazı kurumlar telefonda kimliğini doğrulayamadıkları kişilere bilgi vermez. Bu bir engelleme değil, kişisel verilerin korunmasının gereğidir.

Sağlık verileri, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nda özel nitelikli kişisel veri olarak sayılır ve daha sıkı korunur. Bir hastanenin telefonda "evet, bu isimde biri acile geldi" demesi, arayanın gerçekten bir yakın olduğunu bilmediği için çoğu zaman mümkün değildir. Üstelik kimliği belirsiz bir hasta, kayıtlarda adıyla değil "kimliği tespit edilemeyen kişi" olarak geçiyor olabilir. Bu nedenle ailenin araması bir ön taramadır; asıl doğrulama kolluk eliyle yapılır.

Tarama sırası ve yöntemi

Aşağıdaki tablo ilk 48 saatte taranabilecek yerleri, kimin aramasının daha uygun olduğunu ve neye dikkat edilmesi gerektiğini gösteriyor.

Tablodaki zaman aralıkları bir öneridir, katı bir sıralama değildir. Riskli bir durumda, örneğin intihar düşüncesi olan bir yetişkin ya da küçük bir çocuk söz konusuysa, bu taramaların çoğu kolluk tarafından ilk saatlerde paralel olarak yürütülür. Ailenin görevi, kendi yaptığı aramaları kolluğun yaptıklarıyla çakıştırmamak ve her bilgiyi tek bir yerde toplamaktır.

Tarama günlüğü tutmak

Tarama sırasında kimi aradığınızı, saat kaçta, kimle konuştuğunuzu ve ne cevap aldığınızı yazın. Bu basit bir tablo olabilir: saat, kurum, görüşülen kişi, sonuç. Bu günlük üç işe yarar. Aynı yerin birden fazla kez aranmasını önler, kolluğa ailenin hangi yolları denediğini net biçimde gösterir ve arama uzarsa, daha sonra devreye girecek herkese bir başlangıç noktası verir.

Bir hastane ya da kurum size bilgi veremeyeceğini söylediğinde ısrar etmeyin, tartışmaya girmeyin. Görevlinin adını ve saatini yazın, kolluğa "şu hastaneyi aradık, bilgi verilmedi" diye iletin. Kolluk aynı kurumdan, yetkisi dahilinde bilgi isteyebilir.

Kamera kayıtları hakkında bir not

Kişinin son görüldüğü yerin çevresindeki işletmelerde, apartman girişlerinde ya da otoparklarda kamera olduğunu fark ederseniz, bunu hemen kolluğa bildirin. Bazı kayıt cihazları birkaç gün içinde en eski görüntünün üzerine yazar; bu yüzden bilginin erken iletilmesi önemlidir. Kayıtların korunmasını ve incelenmesini kolluk ister.

İşletme sahipleri bazen iyi niyetle görüntüleri aileye göstermek ister. Bu durumda kayıtları telefonunuzla çekip sosyal medyada paylaşmayın; görüntüde kaybolan kişiden başka insanlar da vardır ve bu paylaşım hem onların kişisel verilerini hem de soruşturmanın gidişatını etkileyebilir. Gördüğünüzü saatiyle not edin ve kolluğa aktarın.

Sosyal medya duyurusu: faydası, riskleri ve güvenli bir ilan

Sosyal medya duyurusu, doğru zamanda ve doğru içerikle yapıldığında tanık bulmayı hızlandırabilir; özellikle çocuk, yaşlı ve demans hastası kayıplarda mahalle ve şehir ölçeğinde kısa sürede sonuç verebilir. Ama kontrolsüz bir duyuru, ailenin kişisel bilgilerini yabancılara açar, dolandırıcıları davet eder ve kendi isteğiyle gitmiş bir yetişkinin dönüşünü zorlaştırabilir. Bu yüzden soru "paylaşalım mı?" değil, "neyi, ne zaman ve nasıl paylaşalım?" olmalıdır.

Duyurunun faydaları

Bir kayıp ilanının en büyük faydası, kişiyi görmüş ama bunun önemini bilmeyen insanlara ulaşmaktır. Bir otobüs şoförü, bir market çalışanı ya da bir parkta oturan biri, ilanı gördüğünde "bu sabah buradaydı" diyebilir. Mahalle grupları, yerel haber sayfaları ve kişinin kendi çevresinin hesapları bu yayılmayı hızlandırır.

Emniyet'in kayıp şahıslara ilişkin iç düzenlemelerinde de kayıp olaylarının aydınlatılmasına yardımcı olmak amacıyla kamuoyunun bilgilendirilmesine yer verildiği bilinir. Yani duyuru, resmî arama ile çelişen bir şey değildir; doğru yapıldığında onu tamamlar. Doğru yapılmasının ilk şartı, duyuru öncesinde kollukla konuşmaktır. Bazı durumlarda, örneğin bir suç şüphesi varsa, kolluk duyurunun içeriğini veya zamanlamasını değiştirmenizi isteyebilir.

Duyurunun riskleri

Kayıp ilanlarının aileye zarar verebildiği dört ana durum vardır:

• Dolandırıcı aramalar. İlandaki telefon numarasını gören biri, kişiyi bulduğunu söyleyerek masraf, yol parası ya da "bilgi ücreti" isteyebilir. Bazıları kişiyi alıkoyduğunu iddia ederek fidye talep eder. Ailenin çaresizliği bu aramaları inandırıcı kılar. Kayıp ilanları üzerinden dolandırıcılık yapıldığına ilişkin uyarılar zaman zaman kamuoyuna yansımaktadır; bazı durumlarda aileyle hiçbir ilgisi olmayan kişiler, aile adına yardım kampanyası açıp IBAN paylaşmaktadır.
• Kişisel verinin kontrolden çıkması. Ev adresi, kimlik numarası, telefon numaraları ve sağlık bilgisi bir kez paylaşıldığında geri toplanamaz. Kişi bulunduktan yıllar sonra bile bu bilgiler internette kalabilir.
• Yanlış ihbar seli. Çok yayılan bir ilan, iyi niyetli ama hatalı yüzlerce bildirim getirir. Bunları ayıklamak, ailenin ve kolluğun enerjisini tüketebilir.
• Kişinin kendisine zarar. Kendi isteğiyle ayrılmış bir yetişkin, adının ve fotoğrafının "kayıp" başlığıyla her yerde paylaşıldığını gördüğünde daha da uzaklaşabilir. Ruh sağlığına ilişkin ayrıntılar, kişi döndüğünde hayatı boyunca taşıyacağı bir damgaya dönüşebilir.

Güvenli bir kayıp ilanı nasıl yazılır?

İyi bir ilan kısa, net ve tek bir eyleme yönlendirir: "Görürseniz 155'i arayın." Uzun hikâyeler, duygusal çağrılar ve ailenin iç meseleleri ilanın etkisini artırmaz, yalnızca riskini artırır.

Kontrol listesi: Kayıp ilanı paylaşmadan önce

• [ ] Kollukla konuştunuz ve duyurunun zamanlaması konusunda bir itiraz yok.
• [ ] İlanı ailede tek bir kişi hazırlıyor ve yalnızca o kişi güncelliyor.
• [ ] İlanda güncel ve net bir fotoğraf var; filtre ve eski fotoğraf kullanılmadı.
• [ ] Ad, yaş, son görüldüğü yer ve saat, kıyafet tarifi ve ayırt edici özellikler yer alıyor.
• [ ] İlan "görürseniz 155'i ya da 112'yi arayın" çağrısıyla bitiyor; kolluk dosya numarası paylaşılmıyor.
• [ ] Ev adresi, kimlik numarası, okul adı ve sınıfı, ayrıntılı sağlık bilgisi yok.
• [ ] Bir telefon numarası verilecekse, bu ailenin günlük kişisel numarası değil, aramalar için ayrılmış bir hat.
• [ ] Aile içi tartışmalar, suçlamalar ve kişinin özel hayatına ilişkin ayrıntılar yok.
• [ ] İlanın tarihi ve saati yazılı; güncellemeler aynı paylaşım üzerinden yapılacak.
• [ ] Kişi bulunduğunda ilanı kaldırma ve "bulundu" bilgisini verme sorumluluğu belli bir kişide.

Bu listeye ek olarak, ilanı yaydıkça gelen yorumları ve mesajları da tek bir kişi takip etmelidir. Bir ihbar geldiğinde o kişi ihbarı saatiyle kaydeder ve kolluğa iletir. Gelen her mesaja ailenin farklı üyelerinin cevap vermesi, hem tutarsızlığa hem de dolandırıcılara açık kapı bırakılmasına neden olur.

Kişi bulunduğunda: ilanı kaldırmak da bir sorumluluktur

Kayıp ilanlarının bir kısmı, kişi bulunduktan aylar hatta yıllar sonra bile paylaşılmaya devam eder. Bu hem bulunan kişiye hem de gerçek kayıplara zarar verir; insanlar zamanla bu ilanlara karşı duyarsızlaşır. Kişi bulunduğunda orijinal paylaşımı güncelleyin, "bulunmuştur, teşekkür ederiz" notu ekleyin ve mümkünse ilanı kaldırın. İlanı paylaşan sayfalardan da aynısını rica edin.

Saat saat yapılacaklar: 0–6, 6–24 ve 24–48 saat

İlk 48 saat üç döneme ayrılabilir: ilk altı saat ihbar ve acil tarama, altıncı saatten yirmi dördüncü saate kadar bilgi derinleştirme ve kontrollü duyuru, yirmi dördüncü saatten sonrası ise aramanın uzun soluklu bir düzene geçmesidir. Aşağıdaki tablo bu üç dönemi tek bakışta gösteriyor. Riskli durumlarda kolluk bu adımların çoğunu daha erken ve paralel olarak yürütür; tablo, ailenin kendi payına düşeni düzenlemesi içindir.

İlk altı saat: hız ve düzen

İlk altı saatin iki anahtar kelimesi hız ve düzendir. Hız, ihbarı geciktirmemek ve en yakın yerleri hemen kontrol etmek demektir. Düzen ise bu hızın kaosa dönüşmemesi için gereken şeydir: tek koordinatör, tek bilgi formu, tek tarama günlüğü. Bu dönemde ailenin yapacağı en büyük katkı, kolluğa eksiksiz ve tutarlı bir bilgi seti vermektir.

Bu saatlerde çoğu aile uykusuz ve yorgun kalır; bu kaçınılmazdır. Ama aramaya katılan herkesin yemek yediğinden, su içtiğinden ve telefonunun şarjlı olduğundan emin olun. Koordinatörün yanında bir yedek şarj aleti, bir defter ve kalem bulunsun. Küçük görünen bu hazırlıklar, gece yarısı gelen bir ihbarı kaçırmamak için gereklidir.

Altıncı saatten yirmi dördüncü saate: derinleştirme

Bu dönemde arama, en yakın çevreden daha geniş bir alana yayılır. Kişinin geçmişteki adresleri, eski arkadaşları, memleketi ve sevdiği yerler listeye girer. Kontrollü sosyal medya duyurusu genellikle bu dönemde, kollukla konuşulduktan sonra yapılır. Gelen her bilgi, değerlendirilmek üzere kolluğa aktarılır.

Bu aralıkta aile, gelen ihbarlara karşı dengeli bir tutum geliştirmelidir. Her ihbar önemlidir, ama her ihbar doğru değildir. "Sabah otogarda gördüm" diyen birinin saatini, kişiyi nasıl tanıdığını ve gördüğü kişinin kıyafetini sorun; bilgiyi not edin ve kolluğa iletin. Bir ihbarı doğrulamak için ailenin kendisinin bir şehirden diğerine koşması, çoğu zaman hem yorucu hem de verimsizdir.

Yirmi dördüncü saatten kırk sekizinci saate: uzun soluklu düzen

Kişi ilk gün bulunamadıysa, aramanın birkaç gün hatta daha uzun sürebileceğini kabul etmek ve ona göre bir düzen kurmak gerekir. Bu, umudu yitirmek değil, aramayı sürdürülebilir kılmaktır. Aile içinde görev dağılımı yapın: biri kollukla iletişimi, biri sosyal medyayı ve gelen ihbarları, biri kurumlarla yazışmaları, biri de evdeki düzeni üstlensin.

Bu dönemde ailenin kendi sağlığı da gündeme gelir. Uykusuzluk, açlık ve kaygı karar verme yeteneğini zayıflatır. Nöbetleşe dinlenme planı yapın; arama ekibinden en az birinin her zaman dinlenmiş olmasını sağlayın. Çocuklar evdeyse onlara yaşlarına uygun, sakin bir açıklama yapın ve onlarla ilgilenecek bir yetişkin belirleyin.

48 saat dolduğunda arama nasıl devam eder?

Kırk sekiz saat bir son değildir; kolluğun araması bu süreden sonra da devam eder. Ancak bu noktada aileler genellikle "başka ne yapabiliriz?" sorusunu sormaya başlar. Bu soru meşrudur ve cevabı, kolluğun çalışmasını tamamlayan düzenli bir araştırmadır: ailenin bildiklerini sistemli bir ipucu listesine çevirmek, kamuya açık kaynakları düzenli taramak ve sahada hukuka uygun doğrulamalar yapmak.

Bu araştırma hiçbir zaman kolluğun yerine geçmez. Resmi kayıtlara erişim, telefon ve kart hareketlerinin sorgulanması, kamera kayıtlarının incelenmesi gibi araçlar yasa gereği yalnızca kolluk ve yargının elindedir. Bir yakının uzun süre bulunamadığı durumlarda gaiplik gibi hukuki süreçler de ileride gündeme gelebilir; bu konuda bir avukatla görüşmek, ailenin haklarını korumak açısından değerlidir. Kayıp bir yakını aramaktan farklı olarak, bir borçlunun, tanığın ya da mirasçının bilinen bir adrese ulaşılamadığı için aranması ise ayrı bir iştir; bunun için adres tespiti hizmetinin kapsamına bakabilirsiniz.

Gönüllü kayıp: reşit bir kişi kendi isteğiyle gittiyse

Reşit bir kişi kendi isteğiyle ayrıldıysa ve bulunursa, kolluk kişinin nerede olduğunu aileye ancak onun rızasıyla bildirir; kişi istemezse aileye yalnızca bulunduğu ve sağ olduğu bilgisi iletilir. Bu kural aileler için çoğu zaman zor bir haberdir. Ama hem kişinin temel haklarının hem de aile ile ilişkisinin ileride onarılabilmesinin bir güvencesidir.

Emniyet Genel Müdürlüğü'nün açıklamasına göre, bulunan kişiyle bir bilgi alma tutanağı düzenlenir ve kişiye, kayıp olarak aranması için başvuran kişiye irtibat bilgilerinin verilmesini isteyip istemediği sorulur. Olumsuz cevap veren kişinin bilgileri gizli tutulur. Nüfus Hizmetleri Kanunu da yerleşim yeri ve diğer adres bilgilerinin verilmesini kişinin rızasına bağlar. Bu çerçeve, aile ile kişi arasındaki ilişkinin zor bir döneminde, kişinin özgür iradesini koruma altına alır.

Gönüllü kaybın işaretleri

Bir yetişkinin kendi isteğiyle gittiğini düşündüren bazı işaretler vardır: kişisel eşyalarının, kıyafetlerinin ve belgelerinin bir kısmını alması, bir süredir ayrılmaktan söz etmesi, bir not ya da mesaj bırakması, son dönemde aileyle ciddi bir çatışma yaşaması, yeni bir ilişki ya da iş bağlantısı kurması. Bu işaretler, kişinin güvende olduğu anlamına gelmez; ama aramanın tonunu ve yöntemini etkiler.

Gönüllü kayıp ihtimali olsa bile ihbar yapılmalıdır. Kişinin gerçekten kendi isteğiyle mi gittiğini, yoksa bir baskı, borç, dolandırıcılık, istismar ya da sağlık sorunu nedeniyle mi uzaklaştığını dışarıdan bilmek çoğu zaman mümkün değildir. Kolluk kişiye ulaştığında güvende olup olmadığını değerlendirebilir; bu, ailenin içini rahatlatan en önemli bilgidir.

Kişi iletişim istemediğinde

Kişinin "beni aramasınlar" demesi, aile için ağır bir duygusal yük olabilir. Bu noktada yapılabilecek en yapıcı şey, kişinin kararına saygı göstermek ve kapıyı açık bırakmaktır. Kolluk aracılığıyla kısa bir mesaj iletilip iletilemeyeceğini sorabilirsiniz: "Seni seviyoruz, ne zaman istersen buradayız." Böyle bir mesaj, ileride bir temasın kapısını açık tutar.

Kişinin reddine rağmen tekrar tekrar ulaşmaya çalışmak, ortak arkadaşları ya da akrabaları aracılığıyla baskı kurmak ya da yaşadığı yeri bulmaya çalışmak hem ilişkiyi kalıcı olarak koparabilir hem de hukuki sonuç doğurabilir. Türk Ceza Kanunu m.123/A'daki ısrarlı takip suçu, bir kişiyi ısrarla fiziken takip etmeyi ya da iletişim araçları veya üçüncü kişiler aracılığıyla temas kurmaya çalışmayı kapsar; bu davranışın kişide ciddi huzursuzluk veya güvenlik endişesi yaratması aranır. Aile üyelerinin iyi niyeti bu çizgiyi ortadan kaldırmaz. Profesyonel bir araştırmanın bu çizgiyi nasıl gözettiğini ısrarlı takip suçu ile dedektiflik arasındaki ilişkiyi ele alan yazıda ayrıntılı bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

İlk 48 saatte yapılan hataların neredeyse hepsi iyi niyetten ve panikten kaynaklanır. Bunları önceden bilmek, aynı tuzağa düşmemenizi sağlar. Aşağıdaki liste, kayıp dosyalarında sık rastlanan ve aramayı yavaşlatan ya da aileyi hukuki risk altına sokan davranışları özetliyor.

1. İhbarı ertelemek. "Yarın sabaha kadar bekleyelim", "Bir gün geçmeden kabul etmezler" düşüncesiyle geçen her saat, tanıkların hafızasını, kamera kayıtlarını ve telefonun sinyal izini zayıflatır.
2. Riskli bilgiyi saklamak. Kişinin intihar düşüncesini, ilaç kullandığını, bir tartışmayı ya da borcunu utanma kaygısıyla kolluktan saklamak, aramanın yanlış yerde yoğunlaşmasına yol açar.
3. Kişinin cihazlarına ve hesaplarına girmek. Telefonun şifresini denemek, e-postasına girmek, sosyal medyasından mesaj atmak hem suç oluşturabilir hem de sonradan yapılacak incelemeyi zorlaştırır.
4. Resmi kayıtlara kestirme yoldan ulaşmaya çalışmak. Operatörde, bankada ya da hastanede çalışan bir tanıdıktan bilgi istemek, hem o kişiyi hem sizi suçun içine çeker.
5. Kontrolsüz sosyal medya ilanı. Ev adresi, kimlik numarası ve sağlık bilgisi içeren, aileden birden fazla kişinin farklı versiyonlarını yaydığı ilanlar dolandırıcılara kapı açar ve yanlış ihbar selini besler.
6. Para isteyene ödeme yapmak. Kişiyi bulduğunu, gördüğünü ya da alıkoyduğunu söyleyerek para isteyen her arama kolluğa bildirilmelidir; ödeme yapmak sorunu çözmez, yeni taleplerin kapısını açar.
7. Herkesin aynı anda farklı yere koşması. Koordinatör olmadan yapılan aramalar aynı yeri birkaç kez tarar, kolluğun aradığı kişiye ulaşamamasına ve evin boş kalmasına neden olur.
8. Kamera kaydını kendi başına toplamak ve paylaşmak. İşletmeden görüntü istemek, telefonla çekip yaymak, hem başka insanların kişisel verisini açığa çıkarır hem de kaydın delil değerini tartışmalı hâle getirebilir.
9. Bulunan yetişkinin tercihine itiraz etmek. Kişi iletişim istemediğinde onu bulmak için ısrarcı yollar aramak, ilişkiyi kalıcı olarak koparabilir ve ısrarlı takip tartışmasına yol açabilir.
10. Kişi döndüğünde başvuruyu kapatmamak ve ilanı kaldırmamak. Unutulan bir başvuru kişinin aranmaya devam etmesine, kaldırılmayan bir ilan ise yıllarca dolaşan bir kişisel veri kaydına dönüşür.

Bu hataların ortak noktası, kısa vadede bir şey yapıyor olma hissi vermeleri, ama uzun vadede aramayı ya da aileyi zor durumda bırakmalarıdır. Bir adımı atmadan önce kendinize şu soruyu sormak işe yarar: "Bu adım kolluğun işini kolaylaştırıyor mu, yoksa onun yerine bir şey yapmaya mı çalışıyorum?"

Karşı görüş: "Polis yeterince hızlı davranmıyorsa ne yapmalıyım?"

Bazı aileler, kolluğun dosyaya yeterli önceliği vermediğini düşünür. Bu his anlaşılırdır, çünkü aile için tek bir dosya vardır, kolluk için ise aynı anda birçok dosya. Böyle bir durumda öfke ya da şikâyet yerine yapılabilecek en etkili şey, dosyaya yeni ve somut bilgi eklemektir. Yeni bir tanık, bir kamera noktası, kişinin bir arkadaşından gelen bir mesaj, dosyayı yeniden canlandırır.

Kişinin acil risk altında olduğunu düşünüyorsanız, bunun nedenlerini somut ve yazılı biçimde dosyayı takip eden görevliye iletin. İlerlemeden memnun değilseniz, ilgili birimin amirinden bilgi isteyebilir ya da bir avukattan hangi hukuki yolların açık olduğunu öğrenebilirsiniz. Ama resmi aramanın yerine geçmeye çalışan, hukuka aykırı yollara başvuran bir "paralel arama" hem sonuç vermez hem de yeni sorunlar yaratır.

Kanıt Dedektiflik bu süreçte ne yapar?

Kanıt Dedektiflik, kolluğa ihbar yapılmadıysa önce bunun yapılmasını sağlar; resmi aramanın yerine geçmez, onu tamamlar. İlk 48 saatte katkımız, ailenin dağınık bilgisini düzenli bir dosyaya çevirmek ve kolluğun kullanabileceği biçimde kayda geçirmektir.

Somut olarak şunları yaparız: bilgi derleme formunu ailenin anlattıklarıyla birlikte doldurur, son görülme anından itibaren saat saat bir zaman çizelgesi kurarız. Kamuya açık sosyal medya, haber ve ilan kaynaklarını tarar, bulduğumuz her izi kaynağı, adresi ve erişim zamanıyla kaydederiz. Sosyal medya duyurusundan gelen ihbarları ayıklar, tutarlı olanları ve dolandırıcılık şüphesi taşıyanları kolluğa iletilecek biçimde ayırırız. Gerektiğinde kamuya açık alanlarda, hukuka uygun ve kısa saha doğrulamaları yaparız. Bulguları, doğrulanan ve elenen ipuçlarını ayrı ayrı gösteren bir Delil Dosyası'nda toplarız; bu dosya kolluğa yeni bilgi olarak iletilebilir.

Yapmadıklarımız da açıktır: telefon, banka, operatör, hastane ya da nüfus kaydı sorgulatmayız; hesaplara girmeyiz; kimseyi dinlemeyiz. Kendi isteğiyle ayrılmış bir yetişkini bulduğumuzda, iletişim bilgisini aileye vermeden önce onun rızasını gözetiriz. Her dosyada uyguladığımız Kanıt Yöntemi, bu sınırları ilk görüşmede yazılı hâle getirir.

Bugün yapabileceğiniz şeyler: kısa bir eylem listesi

Bir yakınınız şu anda kayıpsa, bu rehberin özeti birkaç cümleye sığar: Beklemeden 155'i ya da 112'yi arayın veya en yakın polis merkezine gidin. Risk durumunu ilk cümlede söyleyin. Bilgi derleme formunu doldurun ve kolluğa verin. Kişinin cihazlarına ve hesaplarına dokunmayın. Hastane ve kurum taramasını kollukla eşgüdümlü yürütün ve her görüşmeyi yazın. Sosyal medya duyurusunu kollukla konuştuktan sonra, tek bir ağızdan ve kişisel verileri koruyarak yapın. Para isteyen her aramayı kolluğa bildirin.

Henüz bir kayıp yaşamadıysanız, ama ailenizde demans hastası bir büyük, ilaç kullanan bir yetişkin ya da küçük bir çocuk varsa, bugün yapabileceğiniz birkaç küçük hazırlık var. Her aile üyesinin güncel ve net bir fotoğrafını kolayca bulabileceğiniz bir yerde tutun. Demans hastası yakınınızın cebinde ya da bileğinde bir iletişim bilgisi bulunsun. Çocuklarınızın en yakın arkadaşlarının ve onların velilerinin telefon numaralarını bir yere yazın. Bu hazırlıklar bir gün gerçekten gerekirse, ilk saatlerdeki en ağır yükü hafifletir.

Arama ilk iki günde sonuçlanmadıysa ve kolluğun çalışmasını tamamlayacak düzenli bir araştırma düşünüyorsanız, durumunuzu ücretsiz bir ön görüşmede değerlendirmek için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Önce kolluk başvurunuzun durumunu, sonra neyin hukuka uygun biçimde yapılabileceğini birlikte konuşuruz.