OSINT Nedir? Açık Kaynak İstihbaratının Hukuka Uygun Kullanımı

Bir ismi arama motoruna yazıp çıkan sonuçlara bakmak OSINT midir? Kısa cevap hayırdır, ama çoğu araştırma oradan başlar. OSINT nedir sorusunun cevabı bir araç listesi değil, bir çalışma disiplinidir: belirli bir soruyu yalnızca hukuka uygun yollarla erişilebilen kaynaklarla cevaplamak, bulunan her bilgiyi doğrulamak ve nereden, ne zaman, nasıl elde edildiğini sonradan gösterilebilecek biçimde belgelemek. Bu disiplinin dışına çıkan bir araştırma ne kadar çok bilgi toplarsa toplasın ya güvenilmez, ya hukuka aykırı ya da ikisi birden olur.

Açık kaynak araştırmasına ihtiyaç duyanların soruları birbirine benzer. Sözleşme imzalamadan önce bir tedarikçiyi tanımak isteyen şirket, karşı tarafın beyanlarını doğrulamak isteyen avukat, internette tanıştığı kişinin anlattıklarının doğru olup olmadığını merak eden biri, kendisine sunulan bir yatırım teklifinin arkasında gerçek bir şirket bulunup bulunmadığını öğrenmek isteyen aile. Hepsinin ortak sorusu üç parçalıdır: Bulduğum bilgi doğru mu, bunu kullanabilir miyim ve nerede durmalıyım?

Bu rehber bu üç soruya odaklanıyor: açık kaynak türleri, Türkiye'ye özgü meşru kaynaklar, doğrulama ve çapraz kontrol, belgeleme ve hukuki ile etik sınır. Bilinçli olarak adım adım bir "kişi bulma kılavuzu" yazmıyoruz. Aynı teknikler, bir şirketi doğrulamak isteyen birine de, kendisinden kaçan birinin peşine düşen birine de hizmet edebilir; değer tekniklerde değil, onları sınırlayan yöntemde ve hukukta yatar. Sosyal medya içeriğinin delil olarak korunmasını ise ayrı bir rehberde ele aldık; ilgili bölümde bağlantısını veriyoruz.

OSINT nedir? Açık kaynak istihbaratının tanımı

Açık kaynak istihbaratı (OSINT, open source intelligence), kamuya açık ve hukuka uygun yollarla erişilebilen bilgilerin belirli bir soruyu cevaplamak amacıyla toplanması, doğrulanması, belgelenmesi ve analiz edilmesidir. Tanımın iki ağırlık merkezi vardır: "açık" kelimesi kaynağın niteliğini, "istihbarat" kelimesi ise ham bilginin işlenerek bir cevaba dönüştürülmesini anlatır.

Kavram istihbarat literatüründen gelir ve uzun süre devletlerin gazete, radyo ve resmî yayınları izleme faaliyetini anlatmak için kullanıldı. İnternetin yaygınlaşmasıyla açık kaynakların hacmi ve çeşitliliği büyüdü; gazetecilik, insan hakları araştırmaları, şirket uyum birimleri, avukatlar ve özel araştırmacılar da aynı yöntemleri kullanmaya başladı. Kullanıcı değişse de çekirdek aynı kaldı: Kaynak açık olmalı, bilgi doğrulanmalı, süreç belgelenmeli.

"Açık" kelimesinin üç şartı

Bir kaynağın açık sayılması için yalnızca teknik olarak erişilebilir olması yetmez. Uygulamada üç şart birlikte aranır. Birincisi, erişim için kimseyi kandırmak gerekmez: Bilgi, kurgusal bir kimlikle güven kazanılarak ya da sahte bir gerekçeyle istenerek elde edilmez. İkincisi, hiçbir teknik veya hukuki engel aşılmaz: Şifre, kapalı hesap, erişim kontrolü ya da yalnızca belirli kişilere tanınmış bir yetki devre dışı bırakılmaz. Üçüncüsü, bilgi yayımlanma amacına uygun kullanılır: Bir kişinin kendi işini tanıtmak için paylaştığı bilgi, onu takip etmek ya da ifşa etmek için kullanılmaz. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun işleme şartlarına ilişkin yayımındaki örnek bu mantığı iyi gösterir: İkinci el araç satış sitesine ilan veren birinin iletişim bilgisi, pazarlama amacıyla kullanılamaz.

Açık ile ücretsiz aynı şey değildir. Abonelikle erişilen bir gazete arşivi, onaylı suret ücreti ödenen bir sicil kaydı ya da üyelikle görüntülenen bir ilan arşivi açık kaynaktır; çünkü erişim herkese aynı şartlarla tanınmıştır. Buna karşılık ücretsiz dolaşan bir sızıntı dosyası açık kaynak değildir; çünkü içindeki bilgiler sahiplerinin iradesi dışında ve hukuka aykırı yollarla ortaya çıkmıştır.

"İstihbarat" kelimesi neden önemli?

İstihbarat, ham bilginin bir soruya göre seçilip doğrulanması ve yorumlanmasıyla ortaya çıkan üründür. Yüz sayfalık arama sonucu çıktısı istihbarat değildir; "Bu şirketin yöneticisi, son üç yılda iki ayrı şirkette yönetici olarak ilan edilmiş, bu şirketlerden biri tasfiye edilmiştir; bu bilgi Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanlarıyla doğrulanmıştır" cümlesi istihbarattır. Fark, sorunun cevabına ve cevabın kaynağına doğrudan işaret etmesidir.

Bu yüzden iyi bir açık kaynak araştırması bir döngü izler: Soru tanımlanır, kaynaklar planlanır, bilgi toplanır, işlenir ve doğrulanır, analiz edilir, raporlanır ve rapordan doğan yeni sorular döngüyü yeniden başlatır. Döngünün en çok atlanan adımı ilkidir. Sorusu belirsiz bir araştırma, kaynakları da belirsiz tarar ve sonunda hem gereksiz kişisel veri biriktirir hem de asıl soruya cevap veremez.

Açık kaynak türleri: Hangi bilgi nerede bulunur?

Açık kaynaklar kabaca dokuz grupta toplanabilir: resmî sicil ve ilanlar, kurumsal açıklamalar, medya ve haber arşivleri, web arşivleri, kişinin kendi yayımladığı içerikler, ilan platformları, görsel ve coğrafi kaynaklar, akademik ve mesleki yayınlar ve teknik kayıtlar. Her grubun gösterdiği şey de, gösteremediği şey de farklıdır; iyi bir araştırma her bulguyu ait olduğu grubun sınırıyla birlikte okur.

Birincil kaynak ile ikincil kaynak

Birincil kaynak, bilginin doğduğu ya da hukuken kayda geçtiği yerdir: Bir yönetici atamasının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'ndeki ilanı birincil kaynaktır. Aynı atamayı haber yapan bir site ikincil kaynaktır. İkincil kaynak değerlidir, çünkü bağlam ve zaman bilgisi verir; ama mümkün olduğunda bulgu birincil kaynağa dayandırılır.

Bu ayrım özellikle olumsuz bilgilerde önem kazanır. "Şirket iflas etti" diyen bir forum yazısı ile resmî bir iflas ilanı aynı ağırlıkta değildir. Bir kişi veya şirket hakkında olumsuz bir sonuca varmadan önce, o sonucun birincil kaynağı aranır; bulunamıyorsa rapor bunu açıkça söyler.

Yerel ve gri kaynaklar

Türkiye'de pek çok önemli bilgi ulusal arama sonuçlarında öne çıkmaz. Yerel gazeteler, il ve ilçe haber siteleri, meslek odalarının ve derneklerin yayınları, fuar katılımcı listeleri ve bazı belediyelerin internet sitelerinde yayımladığı meclis kararları gibi "gri" kaynaklar, özellikle küçük ve orta ölçekli şirketler ile yerel ticari ilişkiler hakkında ulusal kaynaklardan daha fazla bilgi verebilir. Bu kaynaklar dağınık olduğu için taranmaları zaman alır ve bulguların başka kaynaklarla teyidi daha da önemlidir.

Türkiye'ye özgü meşru açık kaynaklar

Türkiye'deki en güçlü açık kaynaklar, kanunun bizzat kamuya açtığı kayıtlardır: ticaret sicili ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, Basın İlan Kurumu'nun resmî ilan portalı, Resmî Gazete'nin ilan bölümü, kamu ihale ilanları, halka açık şirketlerin açıklamaları, sınai mülkiyet kayıtları ve anonimleştirilmiş yargı kararları. Bu kaynakların ortak avantajı, bilginin kaynağının tartışmasız olmasıdır.

Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ve ticaret sicili

Ticaret sicili, Türk Ticaret Kanunu'nun açıklık ilkesine tabidir. TTK m.35'e göre herkes ticaret sicilinin içeriğini ve sicil müdürlüğünde saklanan belgeleri inceleyebilir ve giderini ödeyerek onaylı suretlerini alabilir. Tescil edilen hususlar, kanunda aksine hüküm yoksa, Türkiye genelinde sicil kayıtlarının ilanına özgü Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir.

Son hüküm açık kaynak araştırmasının hukuki zeminini çok iyi anlatır: Kanun, ticaret sicili kayıtlarının herkesçe bilinmesini yalnızca mümkün kılmaz, beklenen bir özen olarak görür. Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından yayımlanır; çevrim içi arşivinde üye girişiyle geriye dönük ilanlar görüntülenebilir, onaylı suret ise ücretlidir.

Bu kaynakta kuruluş, unvan ve merkez adresi değişiklikleri, sermaye artırımları, yönetim kurulu üyeleri ve müdürlerin atanması veya görevden ayrılması, temsil yetkileri, birleşme, bölünme ve tasfiye gibi tescile tabi olaylar bulunur. Bulunmayan şeyler de aynı derecede önemlidir: Şirketin gerçekte ne iş yaptığı, mali gücü, ortaklar arasındaki ilişki ya da şirketi fiilen kimin yönettiği sicilden okunamaz. Tedarikçi ve bayi kontrollerinde sicil bulgusu bu yüzden başlangıçtır, sonuç değil.

Şirket internet siteleri: Kanuni bir açık kaynak

TTK m.1524, bağımsız denetime tabi sermaye şirketlerine bir internet sitesi açma ve bu sitenin belirli bir bölümünü kanunen yapılması gereken ilanlara ayırma yükümlülüğü getirir. Maddeye göre sitenin bu bölümü herkesin erişimine açıktır; erişim hakkı ilgili olmak veya menfaati bulunmak gibi kayıtlarla sınırlandırılamaz ve herhangi bir şarta bağlanamaz. TTK m.39 ise internet sitesi açma yükümlülüğüne tabi tacirlerin sicil numarası, ticaret unvanı ve merkez gibi bilgileri, anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin, limited şirketlerde müdürlerin adlarını ve sermaye bilgisini bu sitede yayımlamasını ister.

Bu, bir şirketin kendi sitesindeki kanuni bilgilerin ticaret sicili kayıtlarıyla karşılaştırılabileceği anlamına gelir. İki kaynak arasında bir tutarsızlık, örneğin sitede yer alan bir yöneticinin sicilde görünmemesi, kendi başına bir suç ya da sahtecilik kanıtı değildir; ama araştırılması gereken bir sorudur.

Resmî ilanlar, Resmî Gazete ve kamu ihale kayıtları

Basın İlan Kurumu'nun resmî ilan portalı (ilan.gov.tr), kanunların gazetelerde veya elektronik ortamda yayımlanmasını zorunlu tuttuğu resmî ilanların toplandığı yerdir; icra, ihale, tebligat ve personel alımı gibi başlıklarda ilanlar içerir. Resmî Gazete'nin ilan bölümü de yargı ilanları, artırma, eksiltme ve ihale ilanları ile çeşitli ilanları yayımlar. Kamu İhale Kurumu'nun Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) ise kamu ihalelerine ilişkin ilanların ve bazı sonuç bilgilerinin bulunduğu kaynaktır.

Bu kaynaklar bir şirketin kamu ihalelerine katılım geçmişini, hakkında yayımlanmış ilanları ya da bir kurumun yaptığı alımları görmeyi sağlar. Burada da ölçü aynıdır: İlan, ilan edilen hukuki olayı gösterir; arkasındaki ilişkiyi, nedeni veya sonucu göstermez. Bir şirket hakkında yayımlanmış tek bir ilan, o şirketin genel durumu hakkında hüküm kurmaya yetmez.

Halka açık şirketler, sınai mülkiyet ve yargı kararları

Borsada işlem gören şirketlerin özel durum açıklamaları ve finansal raporları Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) yayımlanır. Ortaklık veya yatırım öncesinde karşı tarafın halka açık bir şirketle bağlantısı varsa, bu açıklamalar en güvenilir kurumsal kaynaklar arasındadır.

TÜRKPATENT'in marka ve patent kayıtları ile yayımladığı bültenler, bir markanın kime ait olduğunu, ne zaman başvurulduğunu ve hangi mal ve hizmetler için korunduğunu gösterir. Marka sahteciliği dosyalarında bu kayıt, internetteki satış ilanlarının karşılaştırılacağı referans noktasıdır.

Yargıtay'ın karar arama sistemi ve UYAP emsal karar arama gibi kaynaklar kararları kural olarak taraf adları anonimleştirilmiş biçimde yayımlar. Bu kaynaklar bir hukuki sorunun nasıl değerlendirildiğini anlamak için değerlidir; bir kişinin dava geçmişini çıkarmak için değil. Anonimleştirilmiş bir kararı başka bilgilerle eşleştirerek taraflarını bulmaya çalışmak, anonimleştirmenin amacına aykırıdır.

Eğitim ve belge doğrulama kaynakları

Yükseköğretim Kurulu'nun Ulusal Tez Merkezi, bir kişinin yüksek lisans veya doktora tezi bulunduğu yönündeki beyanını doğrulamaya yardımcı olabilir. e-Devlet Kapısı'ndaki barkodlu belge doğrulama hizmeti ise bir kişinin size kendisinin verdiği e-Devlet belgesinin gerçek olup olmadığını kontrol etmeyi sağlar. İkinci örnekteki kritik ayrıntı, belgenin kişinin kendisi tarafından verilmiş olmasıdır: Doğrulama hizmeti başkasının kayıtlarına erişim aracı değildir.

Açık görünen ama açık olmayan kayıtlar

Bazı kayıtlar sık sanıldığının aksine açık kaynak değildir. Taşınmazın malik bilgisi, aracın kime ait olduğu, nüfus ve adres kayıtları, adli sicil kaydı, sigortalılık geçmişi, banka hareketleri ve telefon operatörü kayıtları yalnızca kişinin kendisine ve kanunla yetkilendirilmiş makamlara açıktır. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün parsel sorgulama uygulaması bir taşınmazın konumunu ve ada-parsel bilgisini gösterir, ama malikini göstermez.

Bir davada bu kayıtlara ihtiyaç varsa doğru yol, avukat aracılığıyla mahkemeden ilgili kurumlara yazı yazılmasını istemektir. Açık kaynak araştırması burada da işe yarar: Hangi kurumdan hangi kaydın isteneceğini gösteren ipuçlarını sağlar. Ama kaydın kendisini sağlamaz.

Doğrulama ve çapraz kontrol: Bilgi ne zaman bulguya dönüşür?

Bir bilgi dört şart birlikte sağlandığında bulguya dönüşür: kaynağı belirlidir, en az bir bağımsız kaynakla tutarlıdır, zamanı ve bağlamı kontrol edilmiştir ve doğru kişiyle ya da şirketle ilişkilendirildiği gösterilmiştir. Bu şartlardan biri eksikse bilgi rapora girebilir, ama "bulgu" olarak değil, "gösterge" ya da "doğrulanamamış bilgi" olarak girer.

Kaynağın güvenilirliği ile bilginin güvenilirliği ayrı ölçülür

İstihbarat literatüründe yaygın kullanılan iki eksenli derecelendirme, kaynağın güvenilirliğini harflerle (A'dan F'ye), bilginin güvenilirliğini rakamlarla (1'den 6'ya) ayrı ayrı puanlar. Mantığı basittir: Güvenilir bir kaynak bazen yanlış bilgi yayımlayabilir, güvenilmez bir kaynak bazen doğru bilgi taşıyabilir. Resmî bir sicil ilanı yüksek güvenilirlikte bir kaynaktır; ama ilandaki bir isim yanlış kişiyle eşleştirilirse bulgu yine hatalı olur.

Rapor yazarken bu iki ekseni ayırmak, okurun her bulguya ne kadar güvenebileceğini görmesini sağlar. "TTSG ilanı, birincil kaynak; ilanın gözlem konusu şirkete ait olduğu sicil numarasıyla doğrulandı" ifadesi, "internette şirketin tasfiye edildiği yazıyor" ifadesinden çok daha fazla şey anlatır.

Bağımsızlık: İki site her zaman iki kaynak değildir

Çapraz kontrolün değeri, kaynakların birbirinden bağımsız olmasına bağlıdır. Aynı basın bülteninden üretilmiş on haber tek bir kaynaktır. Bir forumda başlayan bir iddianın üç farklı sitede tekrar edilmesi de iddiayı güçlendirmez; buna döngüsel doğrulama denir ve açık kaynak araştırmalarının en yaygın tuzaklarından biridir. Bağımsızlığı sınamanın yolu, her kaynağın bilgiyi nereden aldığını sormaktır.

Zaman: Yayın tarihi, olay tarihi ve ilk görülme

Bir içeriğin yayın tarihi, anlattığı olayın tarihi ve araştırmacının onu ilk gördüğü tarih üç ayrı bilgidir. Eski bir fotoğraf yeni bir paylaşımda kullanılabilir; bir haber sitesi eski bir haberi güncelleyip tarihini değiştirebilir. Web arşivlerindeki ilk kayıt tarihi, bir içeriğin en geç ne zaman var olduğunu gösteren bağımsız bir işarettir. Fotoğrafların üst verileri ise sosyal medya platformlarına yüklenirken çoğu zaman silinir; bu nedenle bir görselin tarihi hakkında üst veriye dayanmak, ancak görsel orijinal dosya olarak elinize geçtiyse mümkündür.

Kimlik eşleştirme: Aynı ad, farklı insan

Türkiye'de pek çok ad-soyad kombinasyonu binlerce kişi tarafından taşınır. Bir haber arşivinde, bir mahkeme ilanında ya da bir sosyal medya hesabında gözlem konusu kişiyle aynı adı taşıyan birini bulmak, onun aynı kişi olduğunu göstermez. Eşleştirme için en az iki bağımsız tanımlayıcının uyuşması gerekir: şehir, meslek, şirket bağlantısı, yaş aralığı, bilinen bir görsel ya da kişinin kendi beyan ettiği bir bilgi gibi.

Yanlış eşleştirme yalnızca bir analiz hatası değildir. Masum bir kişiyi olumsuz bir olayla ilişkilendiren bir rapor, o kişinin kişilik haklarını zedeler ve KVKK m.4'teki doğruluk ilkesine aykırı bir veri işlemedir. Eşleştirme doğrulanamadıysa raporun söyleyeceği tek doğru cümle "eşleşme kurulamadı"dır.

Görsel doğrulama

Ters görsel arama, bir fotoğrafın internette başka nerelerde ve ilk kez ne zaman yayımlandığını bulmaya yardımcı olur. Romantik dolandırıcılık ve sahte yatırım tekliflerinde en sık rastlanan izlerden biri, profil fotoğraflarının başka birine ait olması ya da "ofis" fotoğraflarının hazır görsel arşivlerinden alınmış olmasıdır. Bir görselin çekildiği yeri doğrulamak için ise görüntüdeki tabelalar, yapılar, yol işaretleri ve doğal unsurlar haritalarla karşılaştırılır. Bu karşılaştırmalar kesin olmayabilir; rapor neyin eşleştiğini ve neyin eşleşmediğini ayrı ayrı yazar.

Kontrol listesi: Bir bilgiyi rapora yazmadan önce

• [ ] Bilginin ilk yayımlandığı yer, yani birincil kaynak, bulundu mu?
• [ ] En az bir bağımsız kaynak bilgiyi destekliyor mu, yoksa kaynaklar aynı yerden mi besleniyor?
• [ ] Yayın tarihi, olay tarihi ve ilk görülme tarihi ayrı ayrı not edildi mi?
• [ ] Kişi veya şirket eşleşmesi en az iki bağımsız tanımlayıcıyla kuruldu mu?
• [ ] Bilgi, kişinin kendisinin belirli bir amaçla yayımladığı bir içerikten geliyorsa kullanım o amaçla bağdaşıyor mu?
• [ ] Bulgu doğrudan gözlem mi, yoksa çıkarım mı; raporda bu ayrım yapıldı mı?
• [ ] Bilginin güven derecesi ve doğrulanamayan yönleri açıkça yazıldı mı?
• [ ] Bulgu dosyanın sorusuyla ilgili mi, yoksa yalnızca "ilginç" mi?

Belgeleme: URL, tarih-saat, arşiv kopyası ve hash

Bir açık kaynak bulgusu; bulunduğu adres (URL), erişim tarihi ve saati, sayfanın tam görüntüsü veya kaydı, mümkünse bağımsız bir arşiv kopyası, kaydedilen dosyanın hash değeri ve bulgunun nasıl bulunduğunu anlatan bir notla belgelenir. Amaç, başka bir kişinin aynı izi takip ederek aynı sonuca ulaşabilmesi ya da ulaşamıyorsa nedenini görebilmesidir.

Sosyal medya içeriğinin adım adım kayda alınması, noter tespiti ve mahkeme yoluyla delil tespiti seçenekleri sosyal medyada aldatma tespiti rehberimizde ayrıntılı olarak anlatıldı. Burada açık kaynak araştırmasının bütününe özgü bir araca odaklanıyoruz: araştırma günlüğü.

Araştırma günlüğü: Bulamadıklarınızı da yazın

Araştırma günlüğü, bir açık kaynak araştırmasında yapılan her sorgunun, ziyaret edilen her kaynağın ve verilen her kararın tarih sırasıyla kaydıdır. Günlükte yalnızca bulunanlar değil, bulunamayanlar da yer alır. "Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde bu unvanla tasfiye ilanına rastlanmadı" cümlesi, tarihiyle birlikte yazıldığında başlı başına bir bulgudur; yazılmadığında ise hiç bakılmamış gibi görünür.

Günlüğün ikinci işlevi, araştırmanın kapsamını denetlenebilir kılmaktır. Hangi kaynağa neden bakıldığı yazılı olduğunda, araştırmanın dosyanın sorusu dışına taşıp taşmadığı da görülebilir. Bu, hem KVKK'nın amaçla sınırlılık ilkesi hem de raporun karşı tarafça sorgulanması bakımından bir güvencedir.

Saat ve saat dilimi

Türkiye 2016'dan bu yana yıl boyunca UTC+3 saat dilimini kullanır; ama pek çok platform ve arşiv hizmeti zamanı UTC olarak gösterir. Kayıtta hangi saat diliminin kullanıldığı yazılmazsa, gece yarısına yakın bir içerik bir gün önceye ya da sonraya kayabilir. Basit bir kural bu sorunu çözer: Her zaman kaydında saat dilimi de yazılır ve araştırmacının kullandığı cihazın saati güvenilir bir kaynağa göre ayarlanmış olur.

Arşiv kopyası ve sınırları

Araştırmacının kendi aldığı kayıt, ne kadar özenli olursa olsun, onun beyanına dayanır. Web arşivi hizmetlerinde oluşturulan bir kopya ise araştırmacıdan bağımsız üçüncü bir tarafın aynı sayfayı aynı tarihte gördüğünü gösterir. Bu nedenle iki kayıt birlikte en güçlü sonucu verir.

Arşiv hizmetlerinin sınırları da bilinmelidir. Giriş gerektiren sayfalar, dinamik olarak yüklenen içerikler ve bazı sosyal medya sayfaları çoğu zaman eksik ya da hiç arşivlenmez; arşiv hizmetleri de içerikleri talep üzerine kaldırabilir. Arşiv kopyası alınamadıysa, bu durum günlüğe not edilir ve araştırmacının kendi kaydı hash değeriyle korunur.

Hash ve bütünlük

Kaydedilen her dosyanın SHA-256 gibi bir algoritmayla hesaplanan hash değeri, dosyanın sonradan değişmediğini göstermenin en pratik yoludur. Değer kayıt anına en yakın zamanda hesaplanır ve günlükteki ilgili satıra yazılır. Hash'in nasıl hesaplandığı, neyi kanıtladığı ve neyi kanıtlamadığı delil zinciri rehberimizde ayrıntılı anlatıldı. Açık kaynak araştırmasında hash'in özel bir rolü vardır: Silinmiş bir içeriğin, silinmeden önce alınmış kaydının değişmediğini gösterebilecek tek araç odur.

Uluslararası uygulamada bu disiplinin en kapsamlı ifadesi, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği ile Kaliforniya Üniversitesi Berkeley İnsan Hakları Merkezi'nin hazırladığı ve dijital açık kaynak soruşturmalarına ilişkin "Berkeley Protokolü"dür. Protokol, toplama, koruma, doğrulama ve analizi ayrı aşamalar olarak tanımlar ve her aşamanın belgelenmesini ister. Türk hukukunda bağlayıcı değildir, ama iyi uygulamanın çerçevesini çizer.

Etik ve hukuki sınır: Açık kaynağın bittiği yer

Açık kaynak araştırmasının sınırı dört durumda aşılır: erişim için aldatma gerektiğinde, teknik veya hukuki bir engel aşıldığında, hukuka aykırı elde edilmiş veri kullanıldığında ve kamuya açık bilgi kişiye zarar verecek biçimde amacı dışında kullanıldığında. Bu dört durumdan biri varsa, yapılan iş artık OSINT değildir; ne kadar teknik görünürse görünsün hukuken başka bir şeydir.

Sahte hesapla sızma neden açık kaynak değildir?

Kapalı bir sosyal medya hesabının içeriği, hesap sahibinin yalnızca onayladığı kişilere gösterdiği içeriktir. Bu onayın kurgusal bir kimlikle alınması, kapının açılmasını sağlayan şeyin bir aldatma olduğu anlamına gelir. Ortaya çıkan içerik "açık" değildir; sahibinin iradesi, ona kimin baktığı konusunda yanıltılarak aşılmıştır. KVKK m.4'teki hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk ilkesi bu tür bir veri edinimiyle bağdaşmaz.

Uluslararası uygulamada araştırmacıların kendi kişisel hesaplarını korumak için ayrı araştırma hesapları kullanması tartışılır. Hangi hesapla bakılırsa bakılsın ölçüt değişmez: İçerik, kimseyi kandırmadan ve kimseden onay almadan görülebiliyor mu? Cevap hayırsa, o içerik açık kaynak değildir. Sahte hesapla iletişime geçmenin hukuki, delil ve kişisel risklerini sosyal medya rehberimizde ayrıca ele aldık; burada yalnızca şu kadarını söylemek yeterli: Kapalı alana kurgusal bir kimlikle girilerek elde edilen bir bulgu, raporun geri kalanının güvenilirliğini de tartışmaya açar.

Sızdırılmış veri: "Sadece bakmak" diye bir şey var mı?

Büyük veri sızıntılarından sonra kişilerin telefon numaraları, adresleri ve kimlik bilgileri forumlarda ve mesajlaşma gruplarında dolaşır; bunlar bazen "herkesin erişebildiği" bilgiler gibi sunulur. Hukuken durum farklıdır. Bu veriler sahiplerinin iradesi dışında ve hukuka aykırı yollarla ortaya çıkmıştır. Bir sızıntı dosyasını indirmek, içinde arama yapmak ya da bir kişinin bilgisini oradan alıp kaydetmek, TCK m.136'daki ele geçirme ve m.135'teki kaydetme fiillerini gündeme getirebilir.

Hukuki risk bir yana, bu verilerin delil değeri de yoktur. Anayasa m.38/6 ve HMK m.189/2 hukuka aykırı elde edilen delilin dikkate alınamayacağını söyler. Üstelik sızıntı verisi çoğu zaman eskidir, yanlıştır ya da başka kişilerin verileriyle karışmıştır; doğruluk ilkesi bakımından da güvenilmez bir kaynaktır. Sızıntı verilerinin mağdurları, bu bilgilerin bir kez daha kullanılmasıyla ikinci kez mağdur olur.

Toplulaştırma: Tek tek açık, birlikte tehlikeli

Bir kişinin spor salonu üyeliğini gösteren bir paylaşım, çocuğunun okul servisini gösteren bir fotoğraf, iş yerinin adını içeren bir profil ve bir komşusunun etiketlediği bir bahçe fotoğrafı tek tek masum görünebilir. Bunlar birleştirildiğinde ise kişinin ev adresini, günlük düzenini ve çocuğunun nerede olduğunu gösteren bir profil ortaya çıkar. Kurum'un yaklaşımına göre alenileştirme, sahibinin iradesine bağlıdır ve verinin açıklanma amacıyla sınırlıdır; kişinin bu bilgileri tek tek paylaşmış olması, onları bir takip dosyası hâline getirmeye izin vermez.

Toplulaştırmanın sınırını çizen şey dosyanın sorusudur. Bir tedarikçinin yöneticisinin mesleki geçmişi şirket kontrolünün konusudur; aynı kişinin ailesinin hafta sonu alışkanlıkları değildir. Bu tür bir profilin üçüncü kişilerle paylaşılması kişisel verileri yayma (TCK m.136), kişiyi fiziken takip etmek veya ona ısrarla temas kurmak için kullanılması ise ısrarlı takip (TCK m.123/A) tartışmasını doğurur. Kişisel verilerin KVKK bakımından nasıl ele alınması gerektiğini KVKK ve dedektiflik rehberimizde ayrıca anlattık.

Kişi bulma talepleri neden ön testten geçer?

Bir kişinin nerede olduğunu bulma talebi, açık kaynak araştırmasının en hassas alanıdır. Aynı talep, bir alacaklının borçlusuna tebligat yapma ihtiyacından da, bir şiddet failinin kendisinden kaçan eski eşini bulma isteğinden de doğabilir. Talepte bulunanın gerçek amacı her zaman ilk görüşmede anlaşılmaz.

Bu yüzden kişi bulma talepleri, amacın, kişiyle ilişkinin ve hukuki zeminin sorgulandığı bir ön değerlendirmeden geçmelidir. Hakkında 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı bulunan birinin adresi, kendi iradesiyle ayrılmış ve bulunmak istemediğini açıkça ifade etmiş bir yetişkinin yeri ya da bir kişiyi ifşa etmeye yönelik talepler, açık kaynakların kapsamında olsa bile araştırılmamalıdır. Dava veya icra takibi için gereken adres ise mahkeme ya da icra dairesi kanalıyla resmî kayıtlardan araştırılabilir.

OSINT hangi dosyalarda işe yarar, nerede yetmez?

Açık kaynak araştırması, bir kişi veya şirketin kamuya dönük yüzünü ve resmî kayıtlarını görmek gereken dosyalarda güçlüdür: tedarikçi ve bayi kontrolü, ortaklık ve yatırım öncesi inceleme, beyan doğrulama, marka sahteciliği ve dolandırıcılık şüphesi. Kapalı alanlarda kalan bilgiler, anonim hesapların kesin kimliği, silinmiş içeriğin sunucu kayıtları ve kişilerin mali durumu ise açık kaynaklarla cevaplanamaz; bunlar için resmî kanallar gerekir.

Bu tablonun ilk iki satırı açık kaynakların en verimli kullanıldığı alanlardır. Bayi ve tedarikçi araştırmalarında sicil kayıtları ile şirketin kendi beyanları arasındaki tutarlılık, çoğu zaman sözleşme öncesinde sorulması gereken soruları ortaya çıkarır. Ortaklık ve yatırım araştırmalarında ise yöneticilerin geçmişte görev aldığı şirketlerin akıbeti, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanlarından izlenebilir.

Negatif bulgu da bulgudur

Açık kaynak araştırmasının en değerli sonuçlarından biri, olması gereken bir izin bulunmamasıdır. Kendini köklü bir anonim şirket olarak tanıtan bir yapının ticaret sicilinde kaydının bulunmaması, yıllardır faaliyette olduğunu söyleyen bir şirketin internet sitesinin birkaç hafta önce yayına girmiş olması ya da "ödüllü" olduğu söylenen bir ürünün hiçbir bağımsız kaynakta anılmaması güçlü uyarı işaretleridir. Bu tür negatif bulgular, araştırma günlüğünde hangi kaynakların hangi tarihte tarandığı yazılı olduğu ölçüde değer taşır.

OSINT bulgusu mahkemede ne işe yarar?

Açık kaynak bulguları HMK m.199 uyarınca elektronik ortamdaki veri olarak belge niteliği taşıyabilir ve hâkim tarafından serbestçe değerlendirilir. Ancak birçok dosyada bulgunun asıl işlevi kendisinin delil olması değil, hangi resmî kaydın mahkeme kanalıyla isteneceğini göstermesidir. İyi belgelenmiş bir açık kaynak raporu, avukatın delil listesini doğru kaynaklara yönlendirir.

Bulgunun mahkemedeki ağırlığı türüne göre değişir. Bir ticaret sicili ilanı resmî bir kayıttır ve içeriği nadiren tartışılır. Bir haber arşivi ikincil kaynaktır; bir olayın kamuoyuna yansıdığını gösterir, ama olayın kendisini ispatlamaz. Bir sosyal medya paylaşımı belge niteliği taşır, ama montaj veya değiştirme itirazına açıktır. Hesaplar arası korelasyon gibi analiz ürünleri ise bir çıkarımdır ve tek başına ispat aracı değildir.

Silinme riski yüksek içeriklerde HMK m.400 vd. kapsamında delil tespiti istenebilir; mahkemenin görevlendirdiği bilirkişinin tespiti, araştırmacının kendi kaydından daha güçlü bir zemin sağlar. Ceza dosyalarında ise açık kaynak bulgusu çoğu zaman suç duyurusunun ekinde yer alır ve savcılığın platformlardan ya da kurumlardan kayıt istemesinin gerekçesi olur. Hangi bulgunun hangi vakıa için ve hangi biçimde sunulacağı her zaman avukatla birlikte planlanır.

Sık yapılan hatalar

Açık kaynak araştırmasındaki hataların çoğu bilgi eksikliğinden değil, bulunan bilgiye fazla güvenmekten ve sınırın nerede olduğunu düşünmeden hareket etmekten kaynaklanır. Aşağıdaki hatalar hem bireysel araştırmalarda hem de profesyonel raporlarda sık görülür.

1. Soru olmadan başlamak. Dar bir soru tanımlanmadan yapılan tarama gereksiz kişisel veri biriktirir ve asıl soruya cevap vermez.
2. Arama sonucunu bulgu sanmak. İlk sayfada çıkan bilgi, doğrulanmadıkça yalnızca bir iddiadır.
3. Ad-soyad benzerliğine güvenmek. Tek tanımlayıcıya dayanan eşleştirme masum birini olumsuz bir olayla ilişkilendirebilir.
4. Döngüsel kaynakları bağımsız saymak. Aynı bülteni tekrar eden on site tek kaynaktır.
5. Yayın tarihini olay tarihi sanmak. Eski bir fotoğraf ya da güncellenmiş bir haber kronolojiyi bozar.
6. Yalnızca ekran görüntüsüyle yetinmek. URL, tarih-saat, arşiv kopyası ve hash olmayan bir görüntü kolayca itiraza açıktır.
7. Negatif sonuçları yazmamak. Bakılıp bulunamayan bir kayıt, yazılmadığında hiç bakılmamış gibi görünür.
8. Herkese açık olanı her amaçla kullanılabilir sanmak. Alenileştirme, verinin açıklanma amacıyla sınırlıdır.
9. Kapalı hesaplara kurgusal kimlikle girmek. Bu yöntem açık kaynak değildir ve raporun bütününü tartışmaya açar.
10. Sızıntı verisine "sadece bakmak". Bu, TCK m.136 tartışmasını doğurur ve elde edilen bilgi delil olarak kullanılamaz.
11. Parçaları birleştirip kişinin yaşamını haritalamak. Dosyanın sorusunu aşan toplulaştırma hem ölçülülüğü hem de kişinin güvenliğini ihlal eder.
12. Göstergeyi kesinlik gibi sunmak. Anonim bir hesabın sahibini "kesin olarak" bulduğunu iddia etmek, hem raporu hem de raporu kullananı riske atar.

Kanıt Dedektiflik bu süreçte ne yapar?

Kanıt Dedektiflik açık kaynak araştırmasını dijital iz ve açık kaynak araştırması hizmeti kapsamında ve Kanıt Yöntemi'nin adımlarıyla yürütür. Hukuka Uygunluk Ön Testi'nde talebin amacı ve gözlem konusu kişiyle ilişkiniz değerlendirilir; ısrarlı takibe, koruma kararını delmeye ya da bir kişiyi ifşa etmeye yönelik talepler kabul edilmez. Araştırılacak kişi veya şirket, zaman aralığı ve kullanılmayacak yöntemler yazılı kapsamda belirlenir.

Silinme riski taşıyan içerikler analizden önce URL, tarih-saat ve arşiv kopyasıyla kayda alınır. Tarama; ticaret sicili ilanlarını, resmî ilanları, haber ve web arşivlerini, görsel kaynakları ve kişilerin kendi yayımladığı içerikleri kapsar; her bağlantı mümkün olduğunca bağımsız kaynaklarla sınanır. Her kayıt için hash değeri üretilir ve dosyalar değiştirilemez bir arşive alınır.

Hesaplara girmeyiz, sahte profille sızmayız, sızdırılmış veri tabanı kullanmayız ve kamu, banka ya da operatör kayıtlarını sorgulatmayız. Rapor; güven dereceli bulguları, kullanılan ve kullanılmayan yöntemleri açıklayan bir yöntem beyanını ve ancak resmî makamlarca cevaplanabilecek soruların listesini içerir. Teslimde bulgu kronolojisi, URL listesi, arşiv kopyaları ve hash listesi birlikte verilir; savcılık başvurusu veya dava gündemdeyse avukatınıza yönelik bir brifing notu eklenir.

Bir açık kaynak araştırması istemeden önce

Açık kaynak araştırması en iyi sonucu, sorusu net, beklentisi gerçekçi ve sınırı baştan çizilmiş dosyalarda verir. Kendi başınıza bir kontrol yapacaksanız da bir büroyla çalışacaksanız da aynı hazırlık işe yarar: Neyi öğrenmek istediğinizi tek cümleyle yazın, elinizdeki bilgileri ve belgeleri toplayın ve bu bilginin ne için kullanılacağını, yani bir sözleşme kararı mı, bir dava mı, bir savcılık başvurusu mu olduğunu belirleyin.

Kontrol listesi: Araştırmaya başlamadan önce

• [ ] Dosyanın sorusu tek cümleyle ve dar biçimde yazıldı mı?
• [ ] Araştırılacak kişi veya şirketi tanımlayan en az iki bağımsız bilgi, örneğin unvan ve şehir ya da ad ve meslek, elinizde mi?
• [ ] Silinme riski taşıyan bir içerik varsa, analizden önce URL ve tarih-saatiyle kayda alındı mı?
• [ ] Bulgunun ne için kullanılacağı ve kime sunulacağı belli mi?
• [ ] Kapalı hesaplara erişim, sızıntı verisi ve içeriden sorgu gibi yöntemlerin kullanılmayacağı açıkça kararlaştırıldı mı?
• [ ] Araştırmanın sonunda doğrulanamayan bilgilerin nasıl raporlanacağı belirlendi mi?
• [ ] Toplanan kişisel verilerin ne kadar süre saklanacağı ve nasıl imha edileceği konuşuldu mu?

Bu listenin her maddesi bir sınırı ya da bir kaliteyi temsil eder. Sorusu yazılı olmayan bir araştırma büyür; belgelenmeyen bir bulgu itiraz karşısında dağılır; sınırı çizilmeyen bir yöntem bir gün sizi bulgunun değil, bir suç tartışmasının tarafı yapar. Elinizdeki soruyu hukuka uygun bir açık kaynak araştırmasına dönüştürmek isterseniz, ücretsiz bir ön görüşme için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.