Uğurludağ Özel Dedektif

Uğurludağ'ın nüfusu 1990'da yirmi yedi bin dolayındaydı; bugün altı bin civarındadır. Bu eğri, ilçenin hikâyesini özetler: eski adı Kızılören olan yerleşim 1929'a kadar İskilip'in bir köyüydü, 1954'te Urlu Dağı'ndan ilhamla Uğurludağ adını aldı, 1969'da belediye oldu ve 1987'de ilçe kimliğine kavuştu. Yaklaşık 810 metre yükseklikte, çam ormanlarıyla çevrili küçük bir merkezde Yenicamii, Yeşilyurt, Yüzgeç, Karşıyaka ve Tutpınar mahalleleri toplanır.

Ekonomi tarım ve ticarete dayanır; buğday, arpa, mercimek ve şeker pancarı başlıca ürünlerdir. Alanın yaklaşık on dokuz bin hektarı tarımsal arazidir ve ilçede büyükbaş ile küçükbaş hayvancılık sürer. Yaz aylarında il dışından dönen hemşehriler köy evlerini açar; kışın karlı dönemde ilçe yeniden sakinleşir ve çoğu ev kapalı kalır. Çorum Merkez'e yaklaşık kırk üç kilometre uzaklıktaki ilçe ayrı adliye teşkilatına sahip değildir; dosyalar İskilip'e bağlanır.

Saha çalışmasında Uğurludağ'ın zorluğu azalan nüfusudur. Küçük çarşıda yabancı yüz anında fark edilir ve köy yolları dar ve dağınıktır; bu yüzden fiziki gözlem kısa pencerelerle ve çoğunlukla ilçe dışındaki kamusal noktalarda yapılır. Dosyalar çoğunlukla il dışında yaşayan evlatlara aittir: köyde tek başına yaşayan yaşlı ebeveynin durumu, ev ve tarlanın fiilî kullanımı, miras paylaşımı ve bakım iddiaları. Kapalı köy evine izinsiz girilmez; hububat ve hayvancılık satışlarındaki sözlü alacaklar da sık görülür. Kış aylarında kar yolları kapatabilir; bu dönemde açık kaynak ve belge incelemesi öne alınır.

İl merkezinden yaklaşık 43 km uzakta bulunan Uğurludağ, kendi ekonomik ve sosyal düzenine sahip bir ilçedir. Nüfus açısından Uğurludağ, yaklaşık 6.000 kişilik nüfusuyla Çorum ilçeleri arasında 10. sıradadır.

Dağınık köy yerleşimi ve sınırlı ulaşım seçenekleri nedeniyle Uğurludağ'da saha planı, ilçe merkezine giriş-çıkış güzergâhları ve belirli günlerde yoğunlaşan hareket üzerine kurulur. Takip sırasında Bayat, İskilip, Sungurlu yönündeki geçişler sık görülen senaryolardır; bu ilçelerdeki gözlem gereği yazılı kapsamda önceden belirtilir.