Bismil Özel Dedektif

Dicle Nehri Bismil'e geldiğinde geniş ve verimli bir ovaya yayılır; ilçenin ekonomisi bu ovada şekillenir. İl merkezinin doğusunda, Diyarbakır–Batman karayolu üzerinde ve merkeze yaklaşık 38 kilometre uzaklıkta yer alan Bismil, 120 bine yakın nüfusuyla ilin beşinci büyük ilçesidir. Pamuk, mısır ve sebze gibi sulu tarım ürünleri, hayvancılık ve Batman–Siirt yönündeki ticaret bu yapının temelidir.

Bismil'in nüfusu ilçe merkezi ile çok sayıda köy arasında dağılır; köylerin bir bölümü büyük, kalabalık yerleşimlerdir. Geniş ailelerin tarım arazisini ortak kullandığı yerlerde miras ve pay uyuşmazlıkları sık görülür: tarlayı fiilen kimin ektiği, ürünü kimin sattığı ve gelirin nasıl paylaşıldığı çoğu zaman yazılı bir belgeye değil, yılların fiilî düzenine dayanır. Hasat ve sevkiyat dönemi bu uyuşmazlıkların en görünür olduğu zamandır, çünkü ürün yüklemesi ve pazara gidiş kamusal yoldan izlenebilir.

Saha çalışması hasat takvimine göre kurulur. Ovada geniş ve düz yollar uzun mesafeden görüş sağlar; bu, yabancı aracı kolay fark ettirir. Bu yüzden gözlem, uzun bekleyişle değil, pazar günleri, yükleme saatleri ve ilçe merkezinde esnafla yapılan buluşmalar gibi kısa ve belli zaman pencereleriyle yürütülür. Parselin içine izinsiz girilmez; kamusal yoldan görünen fiilî kullanım zaman ve konum damgalı kayda alınır. Bismil'den gelen taleplerde tarla ve ürün ihtilafı, alacak ve kayıp yakın öne çıkar.

Bismil'in Batman yönündeki ticareti nedeniyle alacak dosyaları sık sık il sınırını aşar; bu durumda kronoloji Diyarbakır, Bismil ve karşı ilde ortak kurulur, her aşamada yalnızca kamusal alandan görülebilen hareketler kayda girer.

Bismil, Diyarbakır il merkezine kuş uçuşu yaklaşık 38 km uzaklıktadır; merkezle bağı güçlü olsa da kendi çarşısı ve gündelik düzeni vardır. Nüfus açısından Bismil, yaklaşık 120.000 kişilik nüfusuyla Diyarbakır ilçeleri arasında 5. sıradadır.

Seyrek yerleşimde herkes birbirini tanır; Bismil'de yabancı bir aracın aynı noktada beklemesi kısa sürede dikkat çeker. Bu nedenle saha çalışması yerel hareket saatlerine uyumlu, kısa ve gerekçesi önceden belirlenmiş ziyaretlerle yürütülür. Takip sırasında Çınar, Sur, Yenişehir yönündeki geçişler sık görülen senaryolardır; bu ilçelerdeki gözlem gereği yazılı kapsamda önceden belirtilir.