Han Özel Dedektif

Han'ın nüfusu iki bin dolayında olmasına karşılık, haritada Eskişehir'in tarih bakımından en yoğun noktalarından biridir. Yazılıkaya'daki Midas Şehri ve Midas Anıtı, Frig kaya yerleşiminin en bilinen örnekleridir; ilçede kırk kadar Hitit, Frig ve Roma-Bizans yerleşimi, Hüsrev Paşa Camii ve Hamamı ile yeraltı şehri kalıntıları da bulunur. Bu alanların yaklaşık yüzde seksen beşinin henüz tescil edilmediği belirtilir. İlçe 1.220 metre yükseklikte, il merkezine yetmiş beş kilometre uzaktadır; Kanuni Sultan Süleyman döneminde Han-ı Barçın Kazası adıyla 119 köyü kapsıyordu, uzun süre Afyonkarahisar'a bağlı kalmış, 1990'da Çifteler'den ayrılarak ilçe olmuştur.

Bu zenginlik, Han'ı hukuki açıdan hassas bir yer yapar. Tescilsiz ya da korunan alanlarda yapılan arama, kazı ve define talepleri, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde suç olabilir; Kanıt Dedektiflik bu tür talepleri ön testte reddeder. Bir köyde kaçak kazı şüphesi varsa doğru adres, ihbar edilecek kolluk ve müzedir; özel bir araştırma değil.

Han'da çalışılabilecek dosyalar daha gündelik olandır. Mirasçıların yıllardır görüşmediği bir köy evi, tarla paylaşımı, ilçeden ayrılan yakınların güncel adresi ve evlilik öncesinde ailenin köken doğrulaması bunlar arasındadır. Merkezde Hüsrevpaşa, Erten ve Hacılar mahalleleri; kırsalda Yazılı, Akdere, Başara, Peçene ve Tepeköy mahalleleri vardır. İki bin kişilik bir yerleşimde herkes birbirini tanır; bu nedenle çalışma kısa, sessiz ve açık kaynağa dayalıdır. Komşudan kimlik saklayarak bilgi alınmaz, sorular ilçede dolaştırılmaz.

Han, Eskişehir il merkezine kuş uçuşu yaklaşık 75 km uzaklıkta, kendi içinde kapalı bir sosyal düzene sahip bir ilçedir. İlçe yaklaşık 2.100 kişilik nüfusuyla Eskişehir ilçeleri arasında 14. sıradadır; kilometrekareye düşen yaklaşık 6 kişi, sokak dokusunun ne kadar kalabalık olduğunu gösterir.

Kırsal dokuda mesafeler uzun, yollar az ve hareket öngörülebilirdir. Han'da çalışma, sürekli gözlem yerine kritik güzergâh ve zaman noktalarına odaklanır; bu yaklaşım hem maliyeti hem de fark edilme riskini düşürür. Dosyaların bir bölümünde güzergâh Çifteler, Seyitgazi, Mahmudiye çevresine uzanır; bu nedenle plan ilçe sınırında bitmez.