Güneysu Özel Dedektif

Güneysu'yu mahalle adlarından okumak mümkündür: Adacami, Ulucamii, Küçükcamii ve Eskicami gibi adlar, vadide cami çevresinde şekillenmiş yerleşimleri gösterir; Merkez ve Birlik mahalleleri bu düzenin devamıdır. Rize'nin iç vadilerinden biri olan ilçede 159 kilometrekarelik alanda yaklaşık 15 bin kişi yaşar ve yoğunluk kilometrekareye doksan dört kişiyi bulur; yani dağlık bir ilçe için oldukça sıkışık bir yerleşimdir. Çay yamaçları vadiyi baştan başa kaplar.

Güneysu'da saha çalışması vadinin dar yollarına göre kurulur. Yağışlı mevsimde yollar kayganlaşır, sis görüş mesafesini kısaltır ve çay toplama dönemi dışında köy içlerinde hareket seyrektir. Mayıs ile ekim arası yamaçlarda toplayıcılar, yollarda çay yükü taşıyan araçlar bulunur; bu dönem gözlemi gizler ama kimlik eşleştirmesini zorlaştırır. Kayıtlar kısa ve ayrık pencerelerle alınır, çay bahçelerine girilmez, işçiler ve ortakçılar sorgulanmaz.

Güneysu dosyalarında çay bahçesinin miras yoluyla bölünmesi, kimin hangi parçayı topladığı ve kimin adına yaş çay teslim edildiği gibi sorular öne çıkar. Bunun yanında gurbete göç etmiş ailelerin adresi, kapalı evlerin kullanımı ve evlilik içi şüphe de görülür. Güneysu'nun ayrı bir adliyesi yoktur; dosyalar kıyıdaki Rize Adliyesi'ne bağlıdır, bu yüzden vadide yürüyen bir süreç Merkez'deki mahkemenin takvimine göre planlanır. Vadi köylerinde çay bahçesi ile ev iç içedir; bahçe sınırı ile evin avlusu çoğu zaman ayrılmaz. Bu nedenle fotoğraf alınırken sınırın hangi tarafında kalındığı ayrıca kayda geçirilir; çit ya da duvar aşılmaz, komşunun avlusu kadraja alınmaz.

İl merkezinden yaklaşık 53 km uzakta bulunan Güneysu, kendi ekonomik ve sosyal düzenine sahip bir ilçedir. TÜİK tabanlı verilere göre ilçe, yaklaşık 15.000 kişilik nüfusuyla Rize ilçeleri arasında 6. sıradadır.

Köy ve mahalle ölçeğindeki yaşamda Güneysu'da gözlem, kalabalığa karışarak değil doğru zamanlamayla yapılır: pazar günleri, mesai çıkışları ve ulaşım saatleri planın omurgasıdır. Hareketin Çayeli, İkizdere, Çamlıhemşin gibi yakın ilçelere uzanması ihtimali, dosya açılırken planlamaya dahil edilir.