Kocaköy Özel Dedektif

Yüzölçümü yalnızca 248 kilometrekare olan Kocaköy, Diyarbakır'ın en küçük ilçesidir. İl merkezine yaklaşık 48 kilometre uzaklıktaki ilçenin nüfusu 15 bin civarındadır; Hani, Lice ve Hazro'ya yakındır. Küçük ölçek, ilçedeki yerleşimlerin birbirine yakın, ilçe merkezinin ise kırsal çevreyle iç içe olduğu anlamına gelir.

Ekonomi tarım ve hayvancılığa dayanır; hasat dönemi, hayvanların ağıllara ve meralara çıkışı gibi mevsimsel hareketler gündelik hayatı biçimlendirir. Nüfusun bir kısmı yıllar içinde Diyarbakır merkeze ve büyük şehirlere taşınmıştır; ilçede yaşayanlarla ilçeye bayramlarda ve yazın dönenler arasındaki fark, nüfus kaydındaki adres ile fiilî yaşam yeri arasındaki uyumsuzluğun ana kaynağıdır.

Saha çalışması açısından Kocaköy'ün küçüklüğü hem avantaj hem engeldir. İlçe merkezi kısa sürede dolaşılabilir, bu da kişinin rutinini birkaç günde okumayı mümkün kılar; öte yandan yabancı bir aracın tanınma ihtimali yüksektir. Bu nedenle gözlem, pazar günü, mesai çıkışı ve ilçe merkezindeki kamu kurumları çevresi gibi belli kamusal noktalarda yürütülür. Köy evlerinin içi, ağıllar ve şahıs arazileri gözlem alanı dışında tutulur. Kocaköy'den gelen talepler genellikle miras kalan arazinin fiilî kullanımı, hayvancılıktan doğan ticari alacaklar ve ilçeden ayrılmış yakınların adres tespitidir. Dosyanın hangi adliyede görüleceği konusu ilçenin küçüklüğü nedeniyle avukatla önceden teyit edilir. İlçenin Diyarbakır merkezle ilişkisi güçlüdür: sağlık, eğitim ve resmî işler için merkeze gidiş geliş sık olduğundan kişinin gündelik rotası ilçe ile kent arasında kronolojiye bağlanır.

İl merkezinden yaklaşık 48 km uzakta bulunan Kocaköy, kendi ekonomik ve sosyal düzenine sahip bir ilçedir. İlçe yaklaşık 15.100 kişilik nüfusuyla Diyarbakır ilçeleri arasında 16. sıradadır; kilometrekareye düşen yaklaşık 61 kişi, sokak dokusunun ne kadar kalabalık olduğunu gösterir.

Köy ve mahalle ölçeğindeki yaşamda Kocaköy'de gözlem, kalabalığa karışarak değil doğru zamanlamayla yapılır: pazar günleri, mesai çıkışları ve ulaşım saatleri planın omurgasıdır. Dosyaların bir bölümünde güzergâh Hani, Lice, Hazro çevresine uzanır; bu nedenle plan ilçe sınırında bitmez.