Ayrancı Özel Dedektif

Ayrancı'yı anlamak için önce nüfus yoğunluğuna bakmak gerekir: 2.200 kilometrekareyi aşan bir yüzölçümünde yedi bin kadar kişi yaşar; yani kilometrekareye yaklaşık üç kişi düşer. İlçe, Karaman'a 44, Konya'nın Ereğli ilçesine 38 kilometre uzaklıktadır ve Türkiye'nin en kurak yörelerinden birinde yer alır. Ortalama rakımı 1.140 metredir. Ayrancı 1987'de Ereğli'den ayrılarak ilçe olmuş, 1989'da Karaman İli'ne bağlanmıştır; bugün yalnızca dört mahallesi vardır: Yeni, Dede, Ulu ve Musa.

Bu kuraklığa rağmen Ayrancı'nın kendi ürünleri vardır: obruk peyniri, Ağızboğaz köyünün koyun yoğurdu, beyaz kiraz ve Böğecik'in Tokaloğlu kayısısı. Ekonomi tarım ve hayvancılığa dayanır; kuraklık ise gelirin yıldan yıla çok oynak olmasına yol açar. Yağışlı ve kurak yıllar arasındaki fark, alacak-verecek ilişkilerini de dalgalandırır: ödenmeyen hayvan ya da ürün bedeli, hasat öncesi alınan avans ve ortakçılık uyuşmazlıkları bu ilçede sık duyulur. Saracık Yaylası, tarih boyunca avlanma alanı olarak kullanılmış ve kalıntılarıyla ilçenin tarihî belleğini taşır.

Saha çalışmasında Ayrancı'nın asıl zorluğu seyrekliktir. Köyler arası uzun ve düz yollarda yabancı bir araç kilometrelerce öteden görünür; bu yüzden kamusal alan gözlemi çok kısa pencerelerle yapılır ve işin büyük bölümü açık kaynak ile belge incelemesiyle yürütülür. Ayrancı'da adliye bulunmadığı için davalar, 44 kilometre ötedeki Karaman Adliyesi'nde görülür. Kişi çoğu zaman Ereğli ya da Karaman'a gidip geldiği için adres tespiti bu iki yön arasında yürür.

İl merkezinden yaklaşık 45 km uzakta bulunan Ayrancı, kendi ekonomik ve sosyal düzenine sahip bir ilçedir. TÜİK tabanlı verilere göre ilçe, yaklaşık 7.100 kişilik nüfusuyla Karaman ilçeleri arasında 4. sıradadır.

Dağınık köy yerleşimi ve sınırlı ulaşım seçenekleri nedeniyle Ayrancı'da saha planı, ilçe merkezine giriş-çıkış güzergâhları ve belirli günlerde yoğunlaşan hareket üzerine kurulur. Hareketin Karaman Merkez, Kazımkarabekir, Ermenek gibi yakın ilçelere uzanması ihtimali, dosya açılırken planlamaya dahil edilir.