Sarıveliler Özel Dedektif

Sarıveliler'in idari hikâyesi kısadır: 1967'ye kadar Ermenek'e bağlı bir köy olan yerleşim sonradan ilçe merkezi hâline gelmiş, 1990'da 3644 sayılı Kanun'la ilçe olmuştur. Bu yüzden ilçe, uzun bir kentsel geleneğin değil, köy birliklerinin üzerine kurulmuş bir yapı olarak okunmalıdır. Adiller, Merkez, Küçük Karapınar, Çakıllar ve Turcalar mahalleleri nüfusun toplandığı birimlerdir; ilçede toplam on dokuz mahalle vardır.

Coğrafya burada her şeyi belirler. Sarıveliler, Göksu havzasında, Taşeli Platosu'nun yüksek kesiminde, ortalama 1.550 metrede kuruludur; arazinin yaklaşık yüzde otuzluk eğimi ve yoğun ormanlar tarım alanını sınırlar. Güneyinde Antalya'nın Gazipaşa ve Alanya ilçeleri, kuzeyinde Konya'nın Taşkent ilçesi, doğusunda Ermenek, kuzeydoğusunda Başyayla vardır. Elma özellikle Uğurlu ve Esentepe köylerinde, ceviz ve kiraz ise ilçenin genelinde yetişir; kiraz Taşeli'nin en yeni erken meyvesi olarak yaygınlaşmaktadır. Yaz aylarında Barcın Yaylası, Alanya, Gazipaşa ve Anamur yönünden yayla göçüyle gelen hayvan sahiplerini ağırlar.

TÜİK verilerine göre Sarıveliler'in nüfusu 2000 ile 2018 arasında yaklaşık yüzde kırk küçülmüştür; bu azalma, köylerde kullanılmayan ev ve arazilerin sayısını artırmıştır. Saha çalışması mevsime bağlıdır: yazın yayla trafiği, kışın kar ve buzlanma gözlem pencerelerini belirler. Dar vadi yollarında bir kişinin güzergâhı zaten sınırlıdır; bu yüzden dosyalar çoğunlukla açık kaynak ve belge incelemesiyle başlar, saha ziyareti ise kısa bir pencerede yapılır. Hukuki bakımdan Sarıveliler ilçe adliyesine sahiptir, ağır cezalık işler için ise Ermenek'e gidilir.

İl merkezine yaklaşık 76 km mesafedeki Sarıveliler, merkezden bağımsız işleyen bir yerel düzene sahiptir; bu uzaklık saha planlamasını doğrudan etkiler. İlçe yaklaşık 11.600 kişilik nüfusuyla Karaman ilçeleri arasında 3. sıradadır; kilometrekareye düşen yaklaşık 20 kişi, sokak dokusunun ne kadar kalabalık olduğunu gösterir.

Dağınık köy yerleşimi ve sınırlı ulaşım seçenekleri nedeniyle Sarıveliler'de saha planı, ilçe merkezine giriş-çıkış güzergâhları ve belirli günlerde yoğunlaşan hareket üzerine kurulur. Dosyaların bir bölümünde güzergâh Başyayla, Ermenek, Kazımkarabekir çevresine uzanır; bu nedenle plan ilçe sınırında bitmez.