WhatsApp ve Telefon Mesajları Delil Olur mu? Hukuki Sınırlar

Bir yazışmanın ekran görüntüsünü almak birkaç saniye sürer; o görüntünün mahkemede ayakta kalıp kalmayacağı ise çoğu zaman o birkaç saniyeden çok önce ve çok sonra yapılanlara bağlıdır. "WhatsApp mesajları delil olur mu?" sorusunun kısa cevabı evettir: Hukuk Muhakemeleri Kanunu elektronik ortamdaki verileri açıkça belge sayar ve mesajlar boşanmadan alacak davasına, iş uyuşmazlığından ceza soruşturmasına kadar pek çok dosyada kullanılır. Ama bu "evet" iki koşula bağlıdır. Birincisi, mesaja hukuka uygun yoldan ulaşmış olmanız gerekir. İkincisi, mesajın gerçekten o kişi tarafından, o tarihte ve o bağlamda yazıldığının gösterilebilmesi gerekir.

Birinci koşulu belirleyen en önemli soru şudur: Bu yazışmanın tarafı mısınız? Size gönderilmiş ya da sizin gönderdiğiniz mesajlar ile eşinizin telefonunda başka biriyle yaptığı yazışma arasında hukuken derin bir fark vardır. İkinci koşulu ise ekran görüntüsünden çok daha fazlası belirler: cihazın kendisi, dışa aktarılmış sohbet, yedekler, bütünlük kaydı ve gerektiğinde noter ya da bilirkişi.

Aşağıda önce mesajın hukuki niteliği, ardından tarafı olunan yazışma ile başkasının cihazından alınan yazışma ayrımı ve Yargıtay uygulamasındaki genel eğilim ele alınıyor. Sonraki bölümler pratiktir: Hangi kayıt türü ne kadar güçlü, noter tespiti neyi ispatlar, bilirkişi neye bakar, mesajlar silinmeden önce neler yapılmalı ve dava türüne göre mesajın rolü nasıl değişir? Anlatım WhatsApp üzerinden kuruldu; aynı ilkeler kısa mesaj ve diğer mesajlaşma uygulamaları için de büyük ölçüde geçerlidir.

WhatsApp mesajları delil olur mu? Hukuki niteliği ve sınırı

Evet; WhatsApp ve diğer telefon mesajları HMK m.199 anlamında elektronik belgedir ve mahkemeye delil olarak sunulabilir. Ancak senet değildir; hâkimi bağlamaz ve diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirilen takdiri bir delildir.

Bu hükümlerin pratikteki sonucu üç cümleyle özetlenebilir. Mesajın belge sayılması, onun doğru kabul edileceği anlamına gelmez; yalnızca mahkemeye sunulabilir, tartışılabilir ve teknik olarak incelenebilir bir delil türü olduğunu gösterir. Mesaj senet olmadığı için, karşı taraf içeriğe veya kendisine aidiyetine itiraz ettiğinde ağırlığı diğer delillerle ve gerekirse teknik incelemeyle belirlenir. Hukuka aykırı yoldan elde edilmişse de içeriği ne kadar açık olursa olsun hükme esas alınamaz.

HMK m.219'daki sunum biçimi de önemlidir. Mahkemeye genellikle mesajların çıktısı verilir; ama kanun, talep edildiğinde incelemeye elverişli bir elektronik kopyanın da sunulmasını öngörür. HMK m.216 ise mahkemenin belgenin aslını isteyebileceğini düzenler. Bir mesaj söz konusu olduğunda "asıl", kâğıttaki çıktı değil, mesajın kayıtlı olduğu cihazdır. Bu yüzden ekran görüntülerini avukatınıza verdikten sonra telefonu satmak, sıfırlamak ya da uygulamayı silmek, ileride aslı istendiğinde elinizi boş bırakabilir.

Mesajın bir başka sınırı, ispat yükünün nerede olduğudur. TMK m.6 ve HMK m.190 uyarınca iddiasını ispat yükü, o iddiadan lehine sonuç çıkaran taraftadır. Mesajı sunan taraf, içeriğin yanında mesajın karşı tarafa ait olduğunu ve iddia ettiği bağlamda yazıldığını da göstermeye hazır olmalıdır.

Belirleyici ayrım: Yazışmanın tarafı mısınız?

Bir mesajın delil olarak kullanılabilirliğini en çok belirleyen soru, o yazışmanın tarafı olup olmadığınızdır. Size gönderilen, sizin gönderdiğiniz ya da üyesi olduğunuz bir grupta paylaşılan mesajlar sizin haberleşmenizdir. Eşinizin başka biriyle yaptığı yazışma ise onların haberleşmesidir ve TCK m.132'nin koruması altındadır.

TCK m.132/1, kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini korur. Bu koruma, haberleşmenin dışındaki kişilere karşıdır; yazışmanın tarafı, kendisine gönderilen mesajı okuduğu ya da sakladığı için bu suçu işlemiş olmaz. Tarafın sınırı başka yerdedir: TCK m.132/3, kişinin kendisiyle yapılan haberleşmelerin içeriğini diğer tarafın rızası olmaksızın hukuka aykırı olarak alenen ifşa etmesini cezalandırır. Yani tarafı olduğunuz yazışmayı saklayabilir, avukatınıza verebilir ve mahkemeye delil olarak sunabilirsiniz; ama kamuya açamazsınız.

Kendi cihazınızdaki yazışma

Eşinizin, iş ortağınızın, borçlunuzun ya da sizi tehdit eden birinin size gönderdiği mesajlar, sizin gönderdiğiniz mesajlar ve bunlara verilen cevaplar, en sağlam zemindeki dijital delillerdir. Bu kapsama yalnızca yazılı mesajlar değil, size gönderilen fotoğraflar, belgeler, konum paylaşımları ve sesli mesajlar da girer. Size gönderilmiş bir sesli mesaj gizli ses kaydı değildir; gönderen onu bilerek size iletmiştir. Bu nedenle kişiler arasındaki konuşmaların gizlice kaydını yasaklayan TCK m.133 ile karıştırılmamalıdır.

Grup sohbetleri

Üyesi olduğunuz bir grubun mesajları da tarafı olduğunuz haberleşmedir. Aile grubu, site yönetimi grubu ya da iş yerindeki bir ekip grubu fark etmez. Burada dikkat edilmesi gereken nokta ölçülülüktür: Grupta uyuşmazlıkla hiçbir ilgisi olmayan çok sayıda kişinin mesajı ve kişisel bilgisi bulunur. Bütün sohbeti saklamak doğrudur; ama dosyaya yalnızca ilgili kısımları, tarih aralığıyla işaretleyerek sunmak hem mahkemenin işini kolaylaştırır hem de ilgisiz kişilerin mahremiyetini korur.

Yazışmanın tarafının size ilettiği yazışma

Eşinizin bir arkadaşına yazdığı mesajı, o arkadaşın size kendi isteğiyle göstermesi ya da iletmesi ayrı bir durumdur. Burada yazışmaya siz izinsiz erişmiş değilsiniz; yazışmanın taraflarından biri kendi haberleşmesini paylaşmıştır. Bu tür içerik genellikle tartışılabilir bir delildir ve paylaşan kişi tanık olarak dinlenebilir. Ancak iki noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, paylaşanın kendisi de m.132/3 bakımından kendi sınırına tabidir. İkincisi, size gelen çoğu zaman sıkıştırılmış bir ekran görüntüsüdür; asıl kayıt o kişinin cihazında durur ve gerektiğinde oradan ulaşılması gerekir.

Kontrol listesi: Bir mesajı dosyaya koymadan önce

• [ ] Bu mesajın gönderilen ya da alan tarafı ben miyim, veya üyesi olduğum bir grupta mı paylaşıldı?
• [ ] Mesaja ulaşmak için başkasının cihazına, hesabına, yedeğine ya da şifresine dokundum mu?
• [ ] Mesaj bana yazışmanın tarafı olan biri tarafından mı iletildi; iletildiyse o kişi tanık olmaya hazır mı?
• [ ] Mesajın asıl kaydı hâlâ bir cihazda duruyor mu ve o cihazı saklıyor muyum?
• [ ] Mesajı gönderen numarayı, rehberdeki addan bağımsız olarak belgeledim mi?
• [ ] Mesajın öncesi ve sonrası, yani bağlamı da elimde mi?
• [ ] Mesajı avukatım dışında kimseyle paylaşmadım mı?

Bu sorulardan ikincisine "evet" cevabı veriyorsanız, mesajı dosyaya koymadan önce mutlaka avukatınızla konuşun. Sonraki bölüm bu durumun nedenini açıklıyor.

Eşin telefonundan alınan mesajlar: Bir erişim, birden fazla suç riski

Eşin telefonundan, onun rızası olmadan alınan yazışma; haberleşmenin gizliliğini ihlal (TCK m.132), özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK m.134) ve kilit veya şifre aşıldıysa bilişim sistemine girme (TCK m.243) suçlarını gündeme getirir. Bu yolla elde edilen içerik HMK m.189/2 uyarınca mahkemede dikkate alınmama riski taşır.

Bu konuda en sık yapılan hata, olayı tek bir eylem olarak görmektir: "Sadece telefonuna baktım." Oysa hukuk, bu birkaç dakikayı birbirini izleyen dört ayrı eylem olarak okuyabilir ve her biri riski ayrıca artırabilir.

1. Cihaza nasıl ulaşıldı? Eşin kendi isteğiyle göstermesi, ekranda tesadüfen beliren bir bildirim, kilidi açık bırakılmış bir telefon ve bilinen bir şifreyle açılan kilit aynı şey değildir. Kilidi ya da şifreyi aşmak, TCK m.243/1'deki "bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girme" tarifine doğrudan yaklaşır.
2. İçerikte ne kadar ilerlendi? Ekrana düşen bir bildirimi görmek ile sohbeti açıp aylar geriye kaydırmak arasında fark vardır. İkincisi, haberleşmenin gizliliğine bilinçli ve kapsamlı bir müdahaledir.
3. İçerik nasıl kopyalandı? TCK m.132/1'e göre haberleşmenin gizliliğinin ihlali, içeriğin kaydı suretiyle gerçekleşirse ceza bir kat artırılır. Ekranın fotoğrafını çekmek ya da ekran görüntüsü almak bu kapsamda değerlendirilebilir. Mesajları eşin telefonundan kendi numaranıza iletmek veya sohbeti dışa aktarıp kendinize göndermek ise TCK m.244/2'deki "var olan verileri başka bir yere gönderme" tarifine yaklaşır.
4. Sonra ne yapıldı? Okunan bir mesajı izleri gizlemek için silmek, aynı fıkradaki "verileri yok etme" tarifine yaklaşır. İçeriği başkalarına göstermek ya da yaymak ise TCK m.132/2'de iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörülen haberleşme içeriklerinin hukuka aykırı ifşası suçunu gündeme getirir.

Ortak cihaz, bildirim ve açık kalmış oturum

Evdeki ortak tablette eşinizin mesajlaşma hesabının açık kalması ya da telefon ekranına düşen bir bildirimin tesadüfen görülmesi, en sık karşılaşılan gri alandır. Tesadüfen görmek ile o hesabın içinde gezinmek, geçmişe kaydırmak, ekran görüntüsü almak ya da içeriği kendinize göndermek aynı şey değildir. Böyle bir durumda en güvenli yol, hesabın içine girmemek ve gördüğünüzü yalnızca tarih ve saatiyle kendi notlarınıza yazmaktır. Hesaplara erişim, "şifremi unuttum" yoluyla giriş ve web sürümünün eşleştirilmesi gibi ayrıntıları sosyal medyada aldatma tespiti ve hesaba girmenin riskleri yazısında ele aldık.

Bulut yedeği de eşinizin verisidir

Daha az konuşulan bir yol, eşin bulut hesabına girerek mesaj yedeğini kendi cihazına yüklemektir. Bu yöntem telefona dokunmadığı için masum görünebilir; ama yedeğin bulunduğu hesaba izinsiz girmek TCK m.243'ün konusu olduğu gibi, yedekteki yazışmaları okumak da haberleşmenin gizliliğine müdahaledir. Yedeğin sizin de kullandığınız bir aile hesabında durması, içindeki yazışmaların tarafı olduğunuz anlamına gelmez.

Karşı görüş: "Başka türlü ispat edemem"

Bu itiraz anlaşılırdır ve ispat hakkı Anayasa ile HMK m.189/1'de güvence altındadır. Ancak ispat hakkı, kanunda belirtilen usule uygun kullanılan bir haktır; başkasının haberleşmesine gizlice girmeyi kapsayan sınırsız bir yetki değildir. Üstelik hukuka uygun yollar sanıldığından geniştir. Eşinizin size gönderdiği mesajlar, tanıklar, kamuya açık alanda yapılan gözlem, dava öncesi delil tespiti ve mahkeme kanalıyla istenebilecek kayıtlar çoğu dosyada yeterli bir tablo kurar.

Bu yollardan biri özellikle gözden kaçar. HMK m.219 ve m.220, karşı tarafın elindeki bir belgenin mahkemeye ibrazının istenebileceğini düzenler. Mahkeme, belgenin iddianın ispatı için zorunlu ve talebin kanuna uygun olduğuna kanaat getirirse ibraz için kesin süre verebilir. Belgeyi ibraz etmesine karar verilen taraf, süresinde ibraz etmez ve kabul edilebilir bir mazeret de göstermezse, mahkeme duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir. Özel hayata ilişkin yazışmalarda mahkemelerin bu talebe ihtiyatla yaklaşması beklenir; ama bu, sizi suç riskine sokmayan, resmî bir yoldur. Telefonu karıştırmak yerine ilk günlerde neler yapılabileceğini eşinizin sizi aldattığından şüphelendiğinizde izlenecek yol haritası adım adım anlatıyor.

Yargıtay'ın yaklaşımında genel eğilim: Nerede netlik var, nerede yok?

Yargıtay'ın aile hukukuna ilişkin kararlarında genel eğilim, tarafı olunan yazışmaları değerlendirmeye almak; eşin telefonuna veya hesabına gizlice, şifre aşılarak ya da yazılımla ulaşılarak elde edilen yazışmaları ise hukuka aykırı delil saymaktır. Arada kalan ortak cihaz ve tesadüfen görülen içerik gibi durumlarda içtihat tek tip değildir.

Netliğin en fazla olduğu alan, eşlerin birbirine gönderdiği mesajlardır. Hakaret, aşağılama, tehdit ya da sadakatsizliğin itirafı niteliğindeki mesajlar, boşanma dosyalarında kusur değerlendirmesinin sık başvurulan dayanakları arasındadır. Bu mesajların tarafı davacı eş olduğu için, elde ediliş biçimi genellikle tartışma konusu olmaz; tartışma daha çok içeriğin anlamı ve mesajın karşı tarafa aidiyeti üzerinde yoğunlaşır.

Netliğin ikinci alanı, gizli ve planlı erişimdir. Eşin telefonuna izleme yazılımı kurularak, hesap şifresi kullanılarak ya da web sürümü gizlice eşleştirilerek elde edilen yazışmaların hukuka aykırı delil sayılması yönünde genel bir eğilim görülür. Bu tür erişimde hile ve süreklilik unsuru belirgindir.

Belirsizlik, ikisinin arasında kalan durumlarda yoğunlaşır. Ortak konutta, ortak kullanılan bir cihazda, herhangi bir şifre aşılmadan ve hile kullanılmadan ulaşılan içerik bazı kararlarda değerlendirmeye alınmış, bazılarında alınmamıştır. Sonucu belirleyen, somut olayın ayrıntılarıdır: cihazın gerçekten ortak kullanılıp kullanılmadığı, içeriğin kendiliğinden mi göründüğü yoksa aranarak mı bulunduğu, nasıl kopyalandığı ve kime gösterildiği gibi. İçtihat zamanla değişebileceği için, kendi dosyanızdaki güncel uygulamayı avukatınızla değerlendirmeniz gerekir.

Belirsizliğin bir de asimetrik bedeli vardır. Hukuk dairesinin bir yazışmayı değerlendirmeye alması, aynı erişim nedeniyle başlatılmış bir ceza soruşturmasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; iki yargılama farklı ölçütlerle ve birbirinden bağımsız yürür. Yani gri alandaki bir mesaj, boşanma dosyasında işe yarasa bile sizi ayrı bir ceza dosyasıyla baş başa bırakabilir. İşe yaramazsa ise hem delili hem de güvenilirliğinizi kaybedersiniz.

Ekran görüntüsü, dışa aktarma, yedek ve cihaz: Hangi kayıt ne kadar güçlü?

En güçlü kayıt, mesajların ilk kez yazıldığı ya da alındığı cihazın kendisidir; ekran görüntüsü ise zincirin en zayıf halkasıdır. Arada sohbeti dışa aktarma, kesintisiz ekran kaydı ve yedekler yer alır. Güçlü bir dosya bu kayıtlardan yalnızca birine değil, birbirini doğrulayan birkaçına dayanır.

Ekran görüntüsü neden yetmez?

Ekran görüntüsünün en büyük zayıflığı düzenlenebilir olması değil, kaynağını göstermemesidir. Bir sohbet ekranında karşı tarafın adı, sizin telefon rehberinize nasıl kaydettiyseniz öyle görünür. "Ali İş" ya da "Annem" yazan bir ekran görüntüsü, o mesajların hangi numaradan geldiğini söylemez. Üstelik çevrim içi araçlarla gerçeğinden ayırt edilmesi zor sahte sohbet görüntüleri üretmek mümkündür; karşı tarafın "bunu ben yazmadım" itirazı bu yüzden ciddiye alınır.

Ekran görüntüsünü güçlendirmenin yolu, onu yalnız bırakmamaktır. Sohbetin üst kısmındaki ada dokunarak açılan kişi bilgisi ekranı numarayı gösterir; bu ekrandan başlayıp sohbete geçen ve ilgili mesajlara kesintisiz kaydıran bir ekran kaydı, numara ile mesajlar arasındaki bağı tek bir dosyada kurar. Ekran görüntüleri bu kaydın yanında, okumayı kolaylaştıran yardımcılar olarak işe yarar.

Sohbeti dışa aktarma

WhatsApp, sohbet menüsündeki "Sohbeti dışa aktar" seçeneğiyle bir yazışmanın kopyasını medya dahil veya medya olmadan almanıza imkân verir. Ortaya çıkan metin dosyası her mesajın tarihini, saatini, gönderenin adını ve metnini içerir; medya seçilirse fotoğraf, video ve ses dosyaları ayrı dosyalar olarak eklenir. Uygulamanın yardım sayfalarına göre kişisel mesajlarınızın bir kopyasını almanın yolu budur; "hesap bilgisi isteme" yoluyla alınan rapor mesajlarınızı içermez.

Dışa aktarmanın üç sınırını bilmek gerekir. Birincisi, dosyada karşı taraf yine rehberinizdeki adla görünür; numarayı ayrıca belgelemeniz gerekir. İkincisi, metin dosyası her metin düzenleyiciyle değiştirilebilir; bu yüzden dosyayı aldığınız anda SHA-256 gibi bir algoritmayla hash değerini hesaplayıp kayda geçirmek, sonradan "dosya değiştirildi" itirazına karşı en sade güvencedir. Üçüncüsü, çok uzun sohbetlerde dışa aktarılabilecek mesaj sayısı sınırlı olabilir ve silinmiş mesajlar dosyada yer almaz. Dışa aktarılan dosyayı kendi e-posta adresinize göndermek, dosyanın o tarihte var olduğunu gösteren bağımsız bir iz de bırakır. Hash değerinin delil zincirindeki yerini delil zincirinin halkaları yazısında ayrıca anlatıyoruz.

Yedekler: Güvence mi, tuzak mı?

WhatsApp yedekleri Android cihazlarda Google Drive'a, iPhone'larda iCloud'a alınır. Yedek, telefonun kaybolması ya da bozulması hâlinde sohbet geçmişini geri getirmenin yoludur. Ama bir özelliği delil açısından tuzağa dönüşebilir: Uygulamanın yardım sayfalarına göre aynı Google hesabıyla alınan her yeni Google Drive yedeği bir öncekinin üzerine yazılır ve daha eski bir yedeğe geri dönmek mümkün değildir. Cihazdan silinmiş bir içeriğin yalnızca eski yedekte durduğunu düşünüyorsanız, yeni bir yedek almadan önce avukatınızla ve bir uzmanla konuşmanız gerekir. Böyle bir durum yoksa, güncel bir yedek almak cihaz kaybına karşı en sade güvencedir.

Yedekleri isteğe bağlı olarak uçtan uca şifrelemek de mümkündür. Bu durumda yedek bir parola veya şifreleme anahtarıyla korunur ve parola kaybedilirse yedek geri yüklenemez. Bu özelliği kullanıyorsanız parolayı güvenli bir yere not edin; aksi hâlde kendi delilinize ulaşamayabilirsiniz.

Şirketten veya operatörden içerik istenebilir mi?

Pratikte çoğu zaman sonuç vermez. WhatsApp mesajları uçtan uca şifrelidir ve şirket mesaj içeriklerini okuyamadığını açıklar. Yurt dışında yerleşik bir şirketten veri istemek ayrıca uzun ve sonucu belirsiz bir süreçtir. Operatör kayıtları ise kural olarak içerik değil, kimin kimi ne zaman aradığına ilişkin trafik bilgisini gösterir; internet üzerinden gönderilen WhatsApp mesajları ve aramaları bu kayıtlarda arama veya kısa mesaj olarak görünmez. Mesajın en güvenilir kaynağı, bu yüzden tarafların kendi cihazlarıdır.

Kontrol listesi: Her sohbet için kayıt formu

• [ ] Karşı tarafın telefon numarası, rehberdeki adından ayrı olarak yazıldı.
• [ ] Sohbetin hangi tarih aralığının önemli olduğu belirtildi.
• [ ] Dışa aktarmanın yapıldığı tarih ve saat, medya dahil mi hariç mi olduğu not edildi.
• [ ] Dışa aktarılan her dosyanın adı ve SHA-256 değeri listeye yazıldı.
• [ ] Kişi bilgisi ekranından başlayan ekran kaydının dosya adı ve hash değeri kaydedildi.
• [ ] Son yedeğin tarihi ve yedeğin şifreli olup olmadığı yazıldı.
• [ ] Mesajların bulunduğu cihazın marka ve modeli, saklandığı yer not edildi.
• [ ] Bütün bu işlemleri kimin, hangi cihazla yaptığı kısaca açıklandı.

Noter tespiti ve mahkeme yoluyla delil tespiti: Neyi ispatlar, neyi ispatlamaz?

Noter tespiti, belirli bir tarihte belirli bir cihazın ekranında hangi mesajların göründüğünü resmî bir tutanakla belgeler; mesajların gerçek olduğunu, kimin yazdığını veya silinmiş içeriği ispatlamaz. Mahkeme yoluyla delil tespiti ise HMK m.400 ve devamı uyarınca, bilirkişi incelemesi de dahil olmak üzere daha geniş bir araç sunar.

HMK m.401/2, noterlerin 1512 sayılı Noterlik Kanunu uyarınca yapacağı vakıa tespitine ilişkin hükümleri saklı tutar. Uygulamada kişi telefonunu notere götürür, noter ilgili sohbeti cihaz üzerinde inceler ve görülen içeriği tutanağa bağlar. Bu işlemin değeri zamanı sabitlemesidir: Cihaz sonradan kaybolsa, bozulsa ya da içerik bir şekilde silinse bile, o tarihte o cihazda bu mesajların göründüğü resmî bir belgeyle sabittir. Sınırı ise noterin teknik bir inceleme yapmamasıdır. Noter ekranda göreni tespit eder; mesajın gerçekten karşı tarafın numarasından gelip gelmediğini, düzenlenip düzenlenmediğini veya cihazda hangi izlerin bulunduğunu incelemez.

Mahkeme yoluyla delil tespiti farklı bir araçtır. HMK m.400'e göre taraflar, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş ya da ileride açacakları davada ileri sürecekleri bir vakıanın tespiti için keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi gibi işlemler talep edebilir. Bunun için hukuki yarar gerekir; delilin hemen tespit edilmezse kaybolacağı ya da ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır. HMK m.403, zorunluluk bulunan hâllerde karşı tarafa önceden tebligat yapılmadan da tespit yapılabileceğini düzenler. Tespit dosyası, HMK m.405 uyarınca asıl dava dosyasının eki sayılır.

Hangi yolun seçileceği, dosyanın aşamasına ve riskin türüne bağlıdır. Dava henüz açılmamışsa ve tek kaygınız cihazın kaybolmasıysa, kendi kayıtlarınız ve gerekirse noter tespiti çoğu zaman yeterlidir. Karşı tarafın içeriğe ciddi bir teknik itiraz yöneltmesi bekleniyorsa ya da delil üçüncü bir kişinin cihazındaysa, avukatınız mahkeme yoluyla delil tespitini değerlendirecektir.

Bilirkişi incelemesi: Mesajın gerçekliği ve yazarı nasıl sınanır?

Karşı taraf mesajların sahte, düzenlenmiş ya da kendisine ait olmadığını ileri sürdüğünde mahkeme çoğunlukla HMK m.266 uyarınca bilirkişi incelemesine karar verir. Bilirkişi ekran görüntüsüne değil, mümkünse cihazın kendisine ve uygulamanın cihazda tuttuğu kayıtlara bakar.

İnceleme genellikle cihazın adli kopyasının alınmasıyla başlar. Adli kopya, cihazdaki verinin değiştirilmeden ve hash değerleriyle doğrulanarak alınan bir örneğidir; inceleme bu kopya üzerinde yapılır ve cihazın kendisine dokunulmaz. Bilirkişi uygulamanın cihazdaki kayıtlarında sunulan mesajların bulunup bulunmadığını, gönderen ve alıcı numaralarını, tarih-saat bilgilerini, düzenleme ve silme izlerini ve medya dosyalarının üst verisini inceler. Dışa aktarılmış dosyanın bu kayıtlarla örtüşüp örtüşmediğine bakar. Gerekirse ve mahkeme karar verirse karşı tarafın cihazındaki kayıtlarla karşılaştırma da gündeme gelebilir. İmaj alma, hash doğrulama ve bulut verisi gibi teknik konuların genel çerçevesi için dijital delilin mahkemede kabulü rehberine bakabilirsiniz.

İncelemenin sonucunu belirleyen çoğu zaman bilirkişinin yeteneği değil, önüne gelen materyaldir. Telefonunu değiştirmemiş, sıfırlamamış, uygulamayı silmemiş ve dışa aktarma dosyasının hash değerini saklamış bir taraf bu incelemeye güçlü girer. Elinde yalnızca birkaç ekran görüntüsü kalmış bir taraf ise çoğu zaman "sunulan materyal üzerinde kesin bir tespit yapılamadı" cümlesiyle karşılaşır.

En sık itirazlar ve cevapları

Mesaj delili dosyaya girdiğinde karşı tarafın itirazları genellikle birkaç kalıba dökülür. Bunları önceden bilmek, kaydı alırken neye dikkat edeceğinizi gösterir.

Son satır hatırlatıcıdır: Teknik olarak kusursuz bir mesaj bile tek başına bir sonucu taşımayabilir. Hâkim mesajı, yazıldığı ilişki ve dönem içinde okur. Tek bir sert mesaj yerine aylara yayılan bir örüntü, tek bir itiraf yerine başka delillerle örtüşen bir anlatım, mesaj delilini güçlü kılan şeydir.

Mesajların silinmesine karşı koruma: Yüzleşmeden önce yapılacaklar

Mesajların kaybolma riski çoğu zaman karşı taraftan değil, kendi cihazınızın başına gelenlerden kaynaklanır; yine de karşı tarafın kısa bir pencerede "herkesten sil" ve süreli mesaj gibi seçenekleri vardır. Bu yüzden koruma adımları, herhangi bir yüzleşmeden veya dava hazırlığının duyulmasından önce tamamlanmalıdır.

Karşı tarafın imkânlarını gerçekçi değerlendirmek paniği önler. WhatsApp'ın yardım sayfalarına göre bir mesaj, gönderildikten sonraki yaklaşık iki gün içinde "herkesten sil" seçeneğiyle silinebilir; silinen mesajın yerinde "Bu mesaj silindi" ibaresi kalır. Mesajlar kısa bir süre içinde düzenlenebilir ve düzenlenen mesajda "düzenlendi" ibaresi görünür. Süreli mesajlar açıldığında, yardım sayfalarına göre yalnızca bundan sonra gönderilen yeni mesajlar belirlenen sürenin sonunda kaybolur; daha önce gönderilip alınan mesajlar bundan etkilenmez. "Bir kez görüntüle" seçeneğiyle gönderilen fotoğraf ve videoların ise ekran görüntüsü alınamaz. Bu özellikler uygulamanın sürümüne göre değişebilir; bazı başka mesajlaşma uygulamaları ise karşı tarafa eski mesajları bile iki taraftan silme imkânı tanır.

Sizin tarafınızdaki riskler ise çoğu zaman daha büyüktür: telefonun kaybolması ya da bozulması, yeni telefona geçerken aktarımın yarım kalması, uygulamanın yedeksiz silinip yeniden kurulması, yanlışlıkla "sohbeti temizle" seçeneğine basılması, otomatik yedeğin bir öncekinin üzerine yazması ve telefonunuzun kilit kodunu bilen birinin sohbeti sizin cihazınızdan silmesi. Aynı evi paylaşan eşler arasında bu son ihtimal hiç de uzak değildir.

İlk 24 saatte atılacak adımlar

1. Telefonunuzu güvene alın. Ekran kilidi kodunu değiştirin, WhatsApp'ta iki adımlı doğrulamayı açın ve ayarlardaki bağlı cihazlar listesini kontrol edin; tanımadığınız bir oturum varsa kapatın.
2. Sohbeti dışa aktarın. Önemli sohbetleri medya dahil dışa aktarın, dosyaları kendi e-posta adresinize gönderin ve ayrıca bir bilgisayara ya da harici diske kopyalayın.
3. Bütünlüğü kayda geçirin. Dışa aktarılan her dosyanın SHA-256 değerini hesaplayın ve kayıt formuna yazın.
4. Numarayı ve bağlamı kaydedin. Kişi bilgisi ekranından başlayıp ilgili mesajlara uzanan kesintisiz bir ekran kaydı alın.
5. Yedeği bilinçli yönetin. Silinmiş bir içeriğin eski yedekte durduğunu düşünmüyorsanız güncel bir yedek alın; düşünüyorsanız önce uzmana danışın. Şifreli yedek kullanıyorsanız parolayı güvenli bir yere not edin.
6. Bağlam notu yazın. Hangi sohbet, hangi numara, hangi tarih aralığı ve neden önemli? "Bir kez görüntüle" ile gelen ya da silinen içerikleri, gördüğünüz anda gördüğünüz biçimiyle tarih ve saatle not edin.
7. Cihazı koruyun. Telefonu değiştirmeyin, sıfırlamayın, uygulamayı silmeyin; değiştirmek zorundaysanız eski cihazı olduğu gibi, şarjlı ve kilit kodu bilinir biçimde saklayın.
8. Tepki vermeyin. Mesajları karşı tarafa alıntılayıp tartışmaya girmeyin, "her şeyi kaydettim" demeyin; yazışmayı sürdürmeniz gerekiyorsa kısa ve sakin kalın.
9. Paylaşmayın. Dosyaları yalnızca avukatınıza verin.

Silinen mesaj geri getirilebilir mi?

Kendi cihazınızdaki silinmiş mesajlar bazen bir yedekten ya da uzman incelemesiyle kısmen kurtarılabilir; ancak bunun bir garantisi yoktur. Sonucu cihazın modeli, işletim sisteminin sürümü, silinmeden sonra geçen süre ve cihazın bu sürede ne kadar kullanıldığı belirler. Kurtarma umuduyla internetten bulunan uygulamaları cihaza yüklemek, cihaza yeni veri yazarak kurtarma ihtimalini azaltabilir. Böyle bir ihtiyaç varsa cihazı kullanmayı en aza indirip avukatınızla birlikte uzman veya bilirkişi yolunu değerlendirin.

Eşinizin ya da başka birinin cihazındaki silinmiş mesajları "geri getirmek" ise bambaşka bir konudur. Başkasının cihazına bu amaçla erişmek, bilişim sistemine girme ve verilere müdahale suçlarını gündeme getirir. "Silinen mesajları uzaktan getiriyoruz" türünden vaatlerle karşılaşırsanız, bu vaadin ya bir dolandırıcılık ya da bir suç teklifi olduğunu bilin. Başkasının cihazının incelenmesi, ancak mahkeme veya ceza soruşturmasında savcılık ve hâkim kararıyla mümkündür.

Dava türüne göre mesajın rolü: Boşanma, alacak, iş ve ceza dosyaları

Mesajın hangi ağırlıkta değerlendirileceği dava türüne göre değişir: Boşanmada kusur ve sadakat tartışmasının, alacak davasında senetle ispat kuralının, iş davasında talimat ve bildirimlerin, ceza soruşturmasında ise çoğu zaman suçun kendisinin delilidir.

Boşanma dosyalarında

Boşanma davalarında en sık sunulan mesajlar, eşlerin birbirine yazdıklarıdır. Hakaret, aşağılama ve tehdit içeren mesajlar, TMK m.162'deki onur kırıcı davranış ve m.166'daki evlilik birliğinin temelinden sarsılması çerçevesinde kusur değerlendirmesine girer. Sadakatsizlik iddiasında ise önemli bir ayrım vardır: Eşinizin üçüncü bir kişiyle yazışmasını onun telefonundan almak riskliyken, eşinizin size yazdığı ve o ilişkiyi kabul eden bir mesaj, tarafı olduğunuz bir haberleşmedir. Bu fark, aynı olgunun ispatında iki ayrı hukuki kaderi belirler. Mesajları kamuya açık alanda yapılan gözlem, tanık ve mahkemeden istenen kayıtlarla birlikte bir delil planına yerleştirmenin yollarını boşanma davası için delil desteği sayfasında bulabilirsiniz.

Alacak ve borç dosyalarında

Para alacaklarında mesajın rolü, usul hukukunun özel bir kuralıyla şekillenir. HMK m.200'e göre değeri kanundaki parasal sınırı aşan hukuki işlemler senetle ispatlanmalıdır; bu sınır HMK'nın ek maddesi uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. İmzasız bir mesaj senet değildir. Ancak HMK m.202, iddia konusu hukuki işlemi muhtemel gösteren ve kendisine karşı ileri sürülen kimse tarafından verilmiş veya gönderilmiş belgeyi delil başlangıcı sayar; delil başlangıcı varsa tanık dinlenebilir. Borçlunun kendi gönderdiği "borcunu unutmadım" türünden bir mesaj bu tanıma girebilir. HMK m.203 ise eşler, altsoy ve üstsoy, kardeşler gibi yakınlar arasındaki işlemlerde senetle ispat zorunluluğunun istisnasını düzenler; aile içi borçlarda tanık zaten dinlenebilir.

İş ve ceza dosyalarında

İş uyuşmazlıklarında mesajlar çoğu zaman mesai talimatlarını, izin yazışmalarını ya da fesih bildirimini gösterir. Burada da aynı ayrım geçerlidir: Çalışan veya işveren, tarafı olduğu yazışmayı sunabilir; ama işverenin çalışanın kişisel telefonuna ya da kişisel hesabına erişerek yazışma toplaması ayrı bir hukuka aykırılık sorunudur.

Ceza dosyalarında mesaj çoğu zaman suçun ta kendisidir. Tehdit, şantaj ve hakaret mesajlarında, kendinize gönderilen içeriği silmeden korumanız gerekir; TCK m.125/2, hakaretin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesini de düzenler. Soruşturmada cihaz incelemesi, savcılığın talebi ve hâkim kararıyla CMK m.134 çerçevesinde yürütülür. Şantaj ve tehdit mesajı aldığınızda ilk saatlerde atılacak adımları şantaj ve tehdit mesajlarında delil koruma yazısında ayrıca ele alıyoruz.

Sık yapılan hatalar

Mesaj delilindeki hataların çoğu, bir mesajı gördükten sonraki ilk saatlerde yapılır. Aşağıdakiler, iyi bir yazışmanın değerini yitirmesinin ya da sahibini suç riskiyle karşı karşıya bırakmasının en yaygın nedenleridir.

1. Eşin telefonunu karıştırmak. En güçlü görünen mesaj bile hukuka aykırı yoldan alındıysa dosyada işe yaramayabilir ve sizi şikâyet edilen tarafa dönüştürür.
2. Mesajları eşin telefonundan kendine iletmek. Bu, içeriği yalnızca okumaktan öte, verileri başka bir yere gönderme eylemidir ve iz bırakır.
3. Yalnızca ekran görüntüsüyle yetinmek. Numara, bağlam ve cihaz olmadan ekran görüntüsü, ilk ciddi itirazda zayıflar.
4. Kırpılmış ekran görüntüsü sunmak. "İşe yarayan" satırı bırakıp öncesini ve sonrasını atmak, "bağlamından koparılmış" itirazını hazırlar.
5. Telefonu değiştirmek veya sıfırlamak. Delilin aslı cihazdır; cihaz gidince bilirkişi incelemesinin zemini de gider.
6. Yedeği düşünmeden almak. Silinmiş bir içeriğin yalnızca eski yedekte durduğu durumlarda yeni yedek, o içeriği kalıcı olarak silebilir.
7. Mesajları başka bir numaraya iletmek. İletilen mesaj "iletildi" etiketi taşır ve ilk gönderim bilgisini kaybeder.
8. Karşı tarafla yüzleşmek. "Her şeyi kaydettim" demek, karşı tarafa silme ve hikâye kurma zamanı verir.
9. Yazışmayı paylaşmak. Aile gruplarına ya da sosyal medyaya taşınan ekran görüntüsü, TCK m.132/3 kapsamında ayrı bir risk doğurur.
10. Dışa aktarılan dosyayı düzenlemek. Okunaklı olsun diye metin dosyasında yapılan küçük bir değişiklik bile, hash değerini ve dosyanın güvenilirliğini bozar; düzenleme gerekiyorsa ayrı bir kopya üzerinde yapın.
11. "Silinen mesajları getiriyoruz" vaadine güvenmek. Başkasının cihazına uzaktan erişim vaadi ya dolandırıcılıktır ya da suç teklifidir.
12. Bilirkişi raporuna geç kalmak. Rapora itiraz için iki haftalık süre kaçırılırsa, rapordaki eksiklikleri sonradan tartışmak büyük ölçüde zorlaşır.

Kanıt Dedektiflik bu süreçte ne yapar?

Kanıt Dedektiflik kimsenin telefonuna, hesabına, bulut yedeğine ya da yazışmasına erişmez. Web sürümünü eşleştirme, izleme yazılımı kurma, şifre kırma veya "silinen mesajları getirme" içeren talepler, dosya kabul edilmeden önce yapılan Hukuka Uygunluk Ön Testi'nde reddedilir.

Mesajlarla ilgili yapılan iş iki yönlüdür. Birincisi, tarafı olduğunuz yazışmaların korunmasında düzen kurmanıza yardımcı olmaktır: hangi sohbetin önemli olduğunu ayırmak, kayıt formunu ve bütünlük listesini oluşturmak, teslim zincirini kayda geçirmek. Açık kaynaklardaki bilgilerle bir hesabın veya numaranın kime ait olduğunun hukuka uygun yollarla desteklenmesi gerekiyorsa bu, dijital iz araştırması kapsamında ele alınır.

İkincisi, mesajın anlattığını sahada doğrulamaktır. "Şehir dışındayım" ya da "toplantıdayım" diyen bir mesaj, kamuya açık alanda yapılan ve zaman damgalı kayıtla belgelenen bir gözlemle karşılaştırıldığında, mesaj tek başına taşıyamayacağı bir ağırlık kazanabilir. Teknik inceleme gerektiğinde ise avukatınızla birlikte mahkeme bilirkişisi veya bağımsız uzman görüşü yolunu değerlendirmenizi öneririz. Tarafı olmadığınız bir yazışma söz konusuysa önerimiz, o içeriği kullanmanın yollarını aramak değil, avukatınızla resmî seçenekleri konuşmaktır. Bütün bu çalışma Kanıt Yöntemi'nin zaman damgalı kayıt ile delil zinciri ve bütünlük kontrolü adımları içinde yürür; teslim edilen Delil Dosyası avukat brifingiyle birlikte verilir.

Bugün, bu hafta, dava sürecinde: Mesajlarınız için üç zaman dilimi

Mesaj delilinde doğru adım, zamanlamayla birlikte düşünüldüğünde anlam kazanır. Aşağıdaki sıra, dosyanız hangi mahkemeye giderse gitsin uygulanabilir.

Bugün yapılacaklar korumadır. Telefonunuzun kilit kodunu değiştirin, iki adımlı doğrulamayı açın ve bağlı cihazları kontrol edin. Önemli sohbetleri medya dahil dışa aktarın, kendi e-postanıza gönderin, hash değerlerini alın ve kişi bilgisi ekranından başlayan bir ekran kaydı oluşturun. Bağlam notunuzu bugün yazın; bellek zayıflar, bugün yazılan not aylar sonra yazılandan daha güvenilirdir. Kimseyle paylaşmayın, kimseyle yüzleşmeyin.

Bu hafta yapılacaklar ayıklamadır. Avukatınızla birlikte hangi mesajın hangi vakıayı ispatlayacağını belirleyin. Tarafı olmadığınız ya da elde ediliş biçiminden emin olmadığınız her içeriği ayrı bir kenara koyun ve onu dosyaya katmadan önce hukuki görüş alın. Cihaz kaybı veya silinme riski yüksekse noter tespitini, içerik üçüncü bir kişinin elindeyse mahkeme yoluyla delil tespitini değerlendirin.

Dava sürecinde yapılacaklar sabırdır. Telefonu dava bitene kadar değiştirmeyin ve sıfırlamayın. Bilirkişi incelemesine karar verilirse cihazı ve kayıt formunu hazır tutun; rapor tebliğ edildiğinde iki haftalık itiraz süresini avukatınızla birlikte takip edin.

Bir mesajın mahkemede "geçmesi", ekranda gördüğünüz andan hâkimin önüne gelene kadar süren bir zincirin sonucudur. Elinizdeki yazışmanın hangi kısmının güvenle kullanılabileceğini birlikte ayırmak isterseniz, ücretsiz ön görüşme için iletişim sayfasından bize yazabilirsiniz.